مطالعه آزمایشگاهی، حفاظت و مرمت اشیای آهنی باستانی یافته شده از کاوش تپه بهشت آباد استان چهارمحال و بختیاری

پیدایش صنعت آهن در ایران ، نشان دهنده ظهور تمدن و پیشرفت فرهنگ منطقه است. تپه بهشت آباد در شهرستان اردل واقع شده و در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۸۶ با شماره ۱۹۷۹۹ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در تپه بهشت آباد شواهد باستان شناسی مربوط به هزاره چهارم و اول قبل از میلاد و هم چنین از دوره ایلخانی وجود دارد. اشیاء کاوش شده از محوطه های باستان شناسی، حاوی اطلاعات مهمی است و حفاظت پایدار و دراز مدت آن ها و شناسایی پدیده های تخریب و رابطه ی آن با محیط دفن، ضروری به نظر می رسد. اشیای آهنی به علت تمایل به ترکیب سریع با اکسیژن، فرایند خوردگی شدید و میل زیاد برای تبدیل شدن به محصولات خوردگی، همواره در معرض عوامل گوناگون تشدید کننده بوده و در خطر نابودی و فروپاشی قرار دارند. هدف این پژوهش، شناسایی ماهیت خوردگی، ویژگی های ریزساختاری آثار کاوش شده  از این محوطه و اقدامات ضروری در حفظ و نگه داری متناسب با وضعیت اشیاء است. روش پژوهش شامل مشاهدات میکروسکوپی، میکروسکوپ الکترونی روبشی ، پراش پرتو ایکس، رادیوگرافی و متالوگرافی است. نتایج نشان داد، اشیاء از آلیاژ آهنی با ساختار ناهمگن، احتمالا آهن کم کربن با نواحی کربوره شده دارای فریت صفحه ای نامنظم و ریزساختار های سوزنی که می توانند ناشی از دگرسانی ثانویه، تمرکز کربن موضعی یا محصولات خوردگی شبه فازی باشند و نیز در برخی قسمت ها ساختار شبه ویدمانشتاتن است و شیوه ساخت آهنگری و چکش کاری است. نتایج پراش پرتو ایکس وجود گوئتیت که نشان دهنده محیط دفن قلیایی با میزان اکسیژن بالا و رطوبت پایین بدون یون کلریدی و لیپدوکروسیت که باعث تسریع در خوردگی ماتریکس آهن شده، را نشان داد. رسوبات محیطی ترکیبات سیلیسی و کوارتز بوده و خوردگی و گسترش ترک ها و نیز نفوذ خوردگی به لایه های زیرین دیده شد که عملیات حفاظت و مرمت لازم بر روی آن ها انجام شد.

کلیدواژه ها:

Conservation &Restoration ، Ancient Iron Objects ، Corrosion ، Beheshtabad archaeological site ، SEM ، XRD ، حفاظت و مرمت ، اشیای آهنی باستانی ، خوردگی ، تپه باستانی بهشت آباد ، SEM ، XRD