تحلیل روند بارش، دبی اوج سالانه و ویژگی های سیلاب های رودخانه کن تهران بر پایه داده های بلندمدت بارش، هواشناسی و رخدادهای سیلاب

رودخانه کن یکی از مهم ترین آبراهه های ارتفاعات شمال غرب تهران است که به دلیل شیب زیاد، بارش های رگباری و توسعه سریع شهری در پایین دست، پتانسیل بالایی برای رخداد سیلاب های ناگهانی دارد. در این پژوهش روند بلندمدت بارش، دبی اوج سالانه و ویژگی های سیلاب های موثر حوضه کن بر پایه داده های بارش، هواشناسی و دبی با دوره آماری حدود ۴۰ ساله مورد تحلیل قرار گرفته است. داده های بارش و دبی پس از کنترل کیفیت، تکمیل و یک دست سازی، به مقیاس های ماهانه و سالانه تبدیل شده و روند آن ها با استفاده از آزمون Mann–Kendall و برآورد شیب Sen’s slope بررسی شد. نتایج نشان داد بارش سالانه ایستگاه سنگان با میانگین حدود ۳۷۰ میلی متر و ضریب تغییرات ۲۸ درصد فاقد روند معنادار آماری بوده و تنها نوسانات بین سالی قابل توجهی را نشان می دهد. در مقابل، دبی اوج سالانه در ایستگاه سولقان با میانگین ۴۱ مترمکعب بر ثانیه و حداکثر رخداد ثبت شده حدود ۲۹۵ مترمکعب بر ثانیه دارای افزایش نوسانی و غیرمنظم است، اما روند آن نیز در سطح ۰٫۰۵ معنادار نیست. تحلیل رخدادهای سیلابی نشان داد که سیلاب های موثر عمدتا ناشی از بارش های کوتاه مدت و پرفشار در نیمه سرد سال بوده و هیدروگراف آن ها دارای زمان اوج کوتاه، دامنه زیاد و حجم قابل توجه است. نتایج کلی پژوهش نشان می دهد اگرچه بارش سالانه روند مشخصی ندارد، اما افزایش شدت رگبارها و کاهش زمان تمرکز حوضه می تواند ریسک وقوع سیلاب های ناگهانی را در پایین دست افزایش دهد. این نتایج می تواند به عنوان مبنایی برای پایش سیلاب، مدیریت خطرپذیری مناطق شهری و برنامه ریزی سازه ای/غیرسازه ای در حوضه کن مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تحلیل روند ، دبی اوج سالانه ، حوضه آبریز کن ، آزمون من-کندال ، ویژگی های هیدروگراف ، سیلاب های ناگهانی