خوانش نشانه های کانونی یادگار زریران و کارنامه اردشیر بابکان از دیدگاه نشانه شناسی فرهنگی و نظریه سپهر نشانه ای یوری لوتمان

پژوهش حاضر باتکیه­ بر مبانی نشانه شناسی فرهنگی و نظریه سپهر نشانه ای یوری لوتمان، به خوانش و تحلیل نشانه های کانونی در دو متن بنیادین ایران باستان، یادگار زریران و کارنامه اردشیر بابکان، می پردازد. «نشانه کانونی» به منزله مرکز معنا زا و نیروی سازمان دهنده سپهر نشانه ای متن تلقی می شود؛ نشانه ای که پیرامون آن، نظامی از ارزش ها، هنجارها و رمزگان فرهنگی شکل می گیرد و حدود «خود» و «دیگری» فرهنگی را مشخص می سازد. مسئله این پژوهش آن است که نشانه های کانونی در این دو متن چگونه در نسبت با مفاهیم «مرکز»، «مرز» و «ترجمه» عمل می کنند و چه نقشی در سازمان دهی ساختار معنایی و تعیین حدود هویتی فرهنگ ایرانی دارند؟ شناسایی و تبیین کارکرد نشانه های کانونی در بازنمایی فرهنگ ایرانی و درک سازوکار مرزگذاری میان سپهرهای دیگری فرهنگی هدف این پژوهش است. یافته ها نشان می دهد که در یادگار زریران، نشانه کانونی «پایداری دربرابر خوانش تحریف شده دین» در مرز سپهر نشانه ای قرار دارد و معنا ازطریق مواجهه و بازرمزگذاری تولید می شود، درحالی که در کارنامه اردشیر بابکان، نشانه کانونی «نظم کیهانی و مشروعیت قدرت» در مرکز سپهر نشانه ای قرار دارد و معنا از مرکز به پیرامون منتقل و نهادینه می شود. این تحلیل تطبیقی نشان می دهد که سپهر فرهنگی ایرانی از وضعیت دفاعی و واکنشی به وضعیت سازمان دهنده و بازتولیدکننده حرکت می کند. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و مبتنی بر خوانش تطبیقی در چارچوب نظریه یوری لوتمان است.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی فرهنگی ، نشانه های کانونی ، سپهر نشانه ای ، یادگار زریران ، کارنامه اردشیر بابکان