تاثیر چرخه عمر شرکت بر ریسک سیستماتیک شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

چکیده گسترده معرفی: شناخت عوامل موثر بر سرمایه گذاری در سطح خرد و کلان از ضروریات رشد و توسعه اقتصادی می باشد. از جمله عوامل تعیین کننده سرمایه گذاری در سطح خرد، بازده و ریسک می باشند. منابع ریسک که باعث تغییر و پراکندگی در بازده می شود به دو دسته کلی ریسک غیرسیستماتیک (قابل اجتناب) و ریسک سیستماتیک (غیرقابل اجتناب) تقسیم می شوند ریسک سیستماتیک (غیر قابل اجتناب) بخشی از ریسک است که توسط عواملی خارج از کنترل یک شرکت یا فرد خاص ایجاد می شود و نمی توان این نوع ریسک را از طریق تنوع بخشی کاهش داد. در این راستا آگاهی از میزان ریسک سیستماتیک شرکت ها می تواند نقش بسزایی در تصمیم گیری افراد داشته باشد. از آنجایی که ریسک سیستماتیک متاثر از ساختار و ویژگی های شرکت ها است و ویژگی های شرکت ها در طول چرخه عمر شرکت تغییر می کند، می توان انتظار داشت که ریسک به چرخه عمر شرکت مرتبط باشد. با این حال عمر شرکت، از متغیرهایی است که تاکنون در ادبیات مربوط به ریسک سیستماتیک نادیده گرفته شده و کمتر به آن توجه شده است. بنابراین، هدف اصلی این مطالعه بررسی تاثیر سن شرکت بر ریسک سیستماتیک است.   متدولوژی: در این پژوهش از ضریب بتا به عنوان شاخص ریسک سیستماتیک استفاده شده است. رابطه بتا و متغیرهای تعیین کننده آن با استفاده از تحلیل رگرسیون پنل دیتا (Panel data) و به کمک نرم­افزار  Eviews و Stata طی سال های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰بررسی شده است. روش آزمون فرضیه­ها به این ترتیب است که ابتدا به کمک آزمون لیمر (Limer) مدل­ اثرات همگن (Pool Model) و اثرات ثابت (Panel Model) مقایسه و با توجه به نتایج این آزمون مدل مناسب انتخاب شده است. در مرحله بعد در صورت تایید مدل از نوع پنل با اثرات ثابت، آزمون هاسمن (Hausman) برای تصمیم گیری در مورد اینکه مدل پنل از نوع ثابت است یا تصادفی انجام گرفته است. همچنین  در این مطالعه عمر شرکت یا سن شرکت بر حسب تعداد سال های سپری شده از تاسیس شرکت اندازه­گیری شده است. علاوه بر متغیر سن، برای آزمون اثر عمر شرکت بر ریسک سیستماتیک در مراحل مختلف چرخه عمر، در این مطالعه متغیر سن به صورت لگاریتم سن شرکت، معکوس سن شرکت و مجذور سن شرکت نیز وارد الگو شده است.   یافته­ها: نتایج مطالعه نشان می­دهد که وقتی سن شرکت بیشتر می­شود ریسک سیستماتیک بیشتر می­شود، اما این افزایش در ریسک کاهنده است؛ یعنی وقتی شرکت ها کوچک هستند و سن شرکت­ها افزایش می­یابد، ریسک شدیدا بیشتر می­شود، ولی وقتی شرکت­ها به یک حد از بلوغ رسیدند با افزایش سن، افزایش در ریسک کمتر می­شود. افزایش در ریسک سیستماتیک همراه با افزایش سن شرکت می توان به دلیل عدم تطابق شرکت ها با تغییرات بازارها و محیط کسب و کار و افزایش رقابت در طول زمان و انحراف از استراتژی های شرکت باشد. همچنین با افزایش سن، شرکت ها نیاز به نوآوری و تغییر بیشتری دارند تا روند رشد و پایداری خود را حفظ کنند. عدم پاسخگویی به این نیاز می تواند به افزایش ریسک های سیستماتیک منجر شود.   نتیجه: با توجه به نتایج این مطالعه با وجود اثر مثبت سن یر ریسک سیستماتیک این اثر رفته رفته و با افزایش سن شرکت کمتر می شود. به عبارت دیگر افزایش این متغیر در میان شرکت های کم سن و سال اثر بیشتری بر ریسک سیستماتیک دارد. با توجه به این نتیجه، شرکت ها در سال های ابتدایی باید مدیریت ریسک را جدی تر گرفته و مضرات افزایش سن را با راهکارهایی مثل نوآوری و توسعه و پیشرفت مستمر در فن آوری، محصولات، و خدمات، ایجاد تنوع در محصولات، بازارها، و فعالیت ها، توسعه توانمندی های کارکنان، ارتقاء دانش و تجربه، و به روزرسانی استراتژی ها و فرآیندهای شرکت و ایجاد تطابق با محیط پیچیده، تشکیل تیم مدیریت ریسک از افراد باتجربه در زمینه مدیریت ریسک، توسعه سیاست های مدیریت ریسک و تدوین برنامه های مشخصی برای شناسایی، ارزیابی و مدیریت ریسک ها و استفاده از فناوری و ابزارهای مدیریت ریسک جبران نمایند.

کلیدواژه ها:

ریسک سیستماتیک ، چرخه عمر شرکت ، اهرم مالی ، ریسک عملیاتی ، ریسک تجاری ذاتی ، اختیار رشد