تحلیلی بر عوامل موثر بر مالیات بر ارزش افزوده: رویکرد اقتصاد سنجی فضایی

چکیده گسترده معرفی: مالیات بر ارزش افزوده را می­توان به عنوان یکی از ضروری ترین و مهم ترین مالیات­ها در نظر گرفت، زیرا این مالیات ثابت کرده است که یک ابزار مالی بسیار مهم برای کشورها و یکی از کارآمدترین مالیات ها در کاهش کسری بودجه در طی بحران­های مالی است .(Feher, Condea & Harangus, ۲۰۱۹) درآمد حاصل از مالیات بر ارزش افزوده می­تواند از عوامل متعددی تاثیر پذیرد که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم اقتصاد را تحت تاثیر قرار می دهند. بر اساس بررسی­های صورت­گرفته رشد اقتصادی، واردات، بیکاری، تورم، مصرف، بازبودن تجاری عوامل بالقوه­ای هستند که بر سطح درآمدهای مالیات بر ارزش افزوده تاثیر زیادی دارند هستند. علاوه بر این تاثیرپذیری درآمدهای مالیاتی علی­الخصوص مالیات بر ارزش افزوده از همسایگان و شرکای تجاری امری غیرقابل انکار است. بیشتر تحقیقات انجام شده به تنهایی بر شناسایی عوامل موثر بر مالیات بر ارزش افزوده پرداخته اند و در مورد تاثیرات عوامل مختلف به همراه اثر مجاورت بر درآمد مالیات­بر­ارزش­افزوده، اقدامات بسیار کمی انجام شده است. این پژوهش بر آن است تا عوامل موثر بر دریافت های مالیات­بر­ارزش افزوده را با دیدی وسیع تری متشکل از شرایط اقتصادی و مجاورت کشورها، مورد بررسی قرار دهد. از همین روی در پژوهش حاضر تاثیر عوامل اقتصادی مهم بر درآمدهای مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای منتخب آسیایی با رویکرد اقتصادسنجی فضایی و درنظرگرفتن وابستگی فضایی آنها طی دوره زمانی (۲۰۲۱-۱۹۹۵) مورد بررسی قرار می­گیرد. متدولوژی: هدف از این پژوهش بررسی عوامل اثرگذار بر مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای منتخب آسیایی با استفاده از روش اقتصادسنجی فضایی تابلویی طی بازه زمانی (۲۰۲۱-۱۹۹۵) می­باشد. آمار و اطلاعات مورد نیاز برای متغیرهای تولید ناخالص داخلی، بازبودن تجاری به عنوان مجموع صادرات و واردات تقسیم بر تولید ناخالص داخلی، شهری شدن، مصرف خانوار و نرخ بیکاری از سایت بانک جهانی و فاصله جغرافیایی از سایت CEPII استخراج گردیده است. یافته ها: ابتدا جهت بررسی تشخیص وابستگی فضایی از آزمون­های موران، گری و جتیس و اورد وابستگی فضایی کشورها مورد تایید قرار گرفت و بر اساس معنی­داری آزمون ها الگوی پژوهش در چارچوب فضایی تابلویی برآورد گردید. سپس با توجه به آزمون لگاریتم درستنمایی مدل SAC به عنوان مدل بهینه انتخاب شد. نتایج تخمین با توجه با استفاده از ماتریس فاصله جغرافیایی و مدل SAC نشان می­دهد که متغیرهای باز بودن تجاری، رشد اقتصادی و مصرف دارای اثری مثبت و معنادار و بیکاری دارای اثری منفی و معنادار بر درآمدهای مالیات­بر­ارزش­افزوده دارند. همچنین متغیر شهری شدن در بین مجموعه مورد مطالعه و در این بازه زمانی اثری بر متغیر وابسته ندارد. نتیجه: مالیات بر ارزش­افزوده به عنوان یکی از ارکان اصلی بودجه دولت­ها نقش زیادی در رشد و توسعه کشورها دارد. ازاین رو شناسایی عوامل موثر و مهمی که بر آن تاثیر دارند، دارای اهمیت زیادی است. از سوی دیگر اعمال مالیات در یک کشور صرفا تحت تاثیر عوامل درونی نیست و عوامل دیگری نیز تحت عنوان وابستگی فضایی که به علت مجاورت یک منطقه با مناطق دیگر به وجود می­آید نیز تاثیرگذار هستند. در مجموع می­توان اظهار داشت که تاثیرپذیری درآمدهای مالیات بر­ارزش افزوده کشورهای یک منطقه به دلیل روابط تجاری و اثرات مجاورت و همسایگی امری غیرقابل انکار است. تولید­ناخالص­داخلی و مصرف دارای اثر مثبت و معنادارای بر مالیات بر­ارزش افزوده بودند. بنابراین کشورهای مجموعه می­بایست به طور مستمر اقداماتی را برای بهبود عملکرد بخش­های مختلف اقتصادی و تحول موفق اقتصاد مانند معرفی فن آوری های جدید، امکان نوآوری در تولید، سیاست­هایی که از استفاده از منابع پایدار حمایت کنند و مواردی از این دست انجام دهند. باز بودن تجاری دارای اثر مثبتی بر مالیات بر ارزش افزوده بود بنابراین می توان اظهار داشت که باز­بودن تجاری می­تواند از طریق اثرات سرریز مانند ورود فناوری های جدید و افزایش سرمایه انسانی بر درآمد داخلی و درنتیجه درآمدهای مالیات بر ارزش افزوده تاثیرگذار باشد. همچنین بیکاری دارای اثر منفی بر درآمدهای مالیات بر ارزش افزوده بود،  لذا دولت ها می­بایست سیاست های اقتصادی مناسبی در زمینه ایجاد شغل های جدید و به کارگیری نیروی کار در کشورشان داشته باشند.

کلیدواژه ها:

مالیات بر ارزش افزوده ، درآمد مالیات بر ارزش افزوده ، عوامل اقتصادی