بررسی تاثیر مالیات کربن بر تولید و اشتغال و مقایسه آن با مالیات سوخت در بخش صنعت

چکیده گسترده معرفی: امروزه آلودگی محیط زیستی به یکی از مشکلات اصلی مدیریتی کشورها تبدیل شده است؛ تجربه کشورهای توسعه­یافته نشان می­دهد که توسعه اقتصادی با استفاده نادرست از محیط زیست به­گونه­ای است که مصرف بیش از حد منابع طبیعی باعث نابودی محیط زیست می­شود. مالیات کربن یک قیمت تحمیلی برای مصرف سوخت­های با محتوای کربن (زغالسنگ، گازطبیعی و سایر فرآورده­ها) است. مالیات کربن به معنی آن است که هزینه­های خارجی انتشار آلاینده­ها، که در اثر مصرف سوخت­های فسیلی ایجاد می­شود، در بهای سوخت منظور شود. علاوه بر این، یکی از ابزارهای سیاستی است که به منظور کاهش میزان رشد گازهای گلخانه­ای به دولت کمک می­کند. هدف دولت برای اجرای سیاست مالیات کربن بر عرضه مواد غذایی تاثیر می­گذارد، در نتیجه بیکاری و ناامنی غذایی در کشور را تشدید می­کند و اجرای مالیات کربن منجر به از دست دادن رفاه می­شود. بنابراین سوال اساسی که مقاله حاضر درصدد پاسخگویی به آن می­باشد این است که مالیات کربن چه تاثیری بر تولید و اشتغال در بخش صنعت ایران دارد. مروری بر مطالعات انجام شده نشان می­دهد، مطالعه­ای که به صورت مشخص، از روش داده-ستانده، تاثیر مالیات کربن بر تولید و اشتغال بخش صنعت را مورد بررسی قرار داده باشد، وجود ندارد. همچنین در این مطالعه مقایسه بین مالیات بر سوخت و مالیات بر انتشار کربن و اینکه  کدام یک موثرتر هستند نیز مورد بررسی قرار گرفته است. به عبارت دیگر در این مطالعه اثر مالیات کربن بر تولید و اشتغال در بخش صنعت ایران با استفاده از دو استراتژی مالیات بر سوخت و مالیات بر انتشارکربن  و موثر بودن هر استراتژی بررسی شده است. متدولوژی: جدول­های داده-ستانده ابزاری را فراهم می­کنند که روابط متقابل بین فعالیت­های اقتصادی را به تفکیک بخش­های اقتصادی نشان دهند. مدل نمونه مورد استفاده برای این مطالعه از یک مدل ایستای داده-ستانده فرموله شده است. مدل را می­توان به صورت زیر بیان کرد:   x = Ax + y                                                                                     x =   y = Ry                                                             که A ماتریس ضرایب فنی،x  بردار تولید ناخالص است،y  بردار تقاضای نهایی برونزا و  ماتریس معکوس لئونتیئف است که اثرات مستقیم و غیرمستقیم تولید را نشان می­دهد. در رابطه (۳)،  pبردار قیمت­ها،  ترانسپوز ماتریس ضرایب فنی A و   بردار ضرایب مالیات تولید و واردات است.   P=  ( )                                                             معادله (۳) بعد از تجزیه   به جبران خدمات w، مازاد عملیاتی r و خالص مالیاتهای نامستقیم t، خواهد بود:   P=  (w+ r + t)                                                                               در جدول داده-ستانده، از تقسیم اشتغال هر بخش به ستانده کل آن بخش، ضریب اشتغال (اشتغال مستقیم) به دست می آید. ضریب اشتغال به این مفهوم است که به ازای یک واحد تولید بخش i ام به چه میزان شغل نیاز است. ماتریس معکوس اشتغال (L) از حاصلضرب ماتریس ضرایب اشتغال در ماتریس معکوس لئونتیف، به دست می آید.   L = e                                                                            با حاصلضرب ماتریس معکوس اشتغال (L) در بردار تقاضای نهایی (F)، توان بالقوه بخش های مختلف اقتصاد محاسبه می­شود، به بیان دیگر خواهیم داشت:   P= L.F   در این پژوهش با توجه به مطالعات انجام شده و رفتار دولت در گذشته، مالیات بر کربن ۱۰ درصد (نرخ مالیات بر انتشار کربن به صورتی شبیه­سازی شده است که باعث کاهش ده درصد انتشار کربن شود) و مالیات بر سوخت ۱۰ درصد (افزایش قیمت سوخت در حدی که منجر به ده درصد کاهش انتشار کربن شود) در نظر گرفته شده است. همچنین برای دستیابی به اهداف در این تحقیق- از جدول داده ستانده به روز شده سال ۱۳۹۷ و نیز آمار و اطلاعات مرکز آمار و وزارت نیرو استفاده شده است.   یافته­ها: نتایج نشان می­دهد که مالیات بر کربن در فعالیت­های صنعتی، در کوتاه­مدت باعث کاهش تولید و اشتغال در این بخش می­شود. همچنین وضع مالیات بر سوخت (افزایش قیمت برای سوخت­های بنزین، نفت سفید، نفت­گاز، نفت کوره، برق، گاز طبیعی و گاز مایع) باعث افزایش قیمت محصولات در بخش صنعت می­شود. به عبارت دیگر در این تحقیق با محاسبه میانگین کشش­های قیمتی سوخت­ها برای سال ۱۳۹۷،  تاثیر مالیات سوخت و مالیات کربن بر مصرف سوخت و انتشار کربن در صنعت بررسی و مقایسه شد، نتایج نشان داد که تاثیر مالیات بر سوخت از مالیات بر انتشار کربن بیشتر است. نتیجه: نتایج این تحقیق نشان می­دهد با اعمال مالیات بر کربن بیشترین میزان کاهش تولید و اشتغال در فعالیت­های (آهن و فولاد، مس و آلومینیوم، سایر فلزات) و (مواد شیمیایی و دارویی) به علت نیاز به انرژی زیاد و کمترین میزان کاهش تولید و اشتغال در فعالیت­های (چرم و کفش) و (مبلمان، سایر مصنوعات و تعمیر و نصب ماشین آلات) و (تولید تجهیزات برقی)، می­باشد. همچنین بیشترین درصد افزایش سطح قیمت در فعالیت پالایشگاه و غیرپالایشگاه و کمترین درصد افزایش سطح قیمت در فعالیت تولید پوشاک وجود دارد. مالیات بر انتشار کربن میزان مصرف انرژی در فعالیت­های صنعتی را کاهش می دهد، که با ایجاد انگیزه برای نوآوری در تکنولوژی تولید در بلندمدت سبب استفاده از سوخت هایی با آلایندگی کمتر خواهد شد. همچنین مالیات بر کربن، می­تواند در صورت وجود تسهیلات دولتی، زمینه استفاده از انرژی­های پاک را برای بخش صنعت فراهم کند.

کلیدواژه ها:

مالیات بر سوخت ، افزایش قیمت ، انتشار کربن ، مصرف انرژی ، مدل داده-ستانده