تحلیل تاثیر تکانه پولی انقباضی بر پویایی های جریان وجوه واحدهای نهادی در ایران: خانوارها ، بنگاه های غیرمالی و بانک ها

چکیده گسترده معرفی: حساب جریان وجوه، مبادلات مالی و گردش وجوه را میان واحدهای نهادی مختلف اقتصاد نشان می دهد و از آن می­توان به عنوان یک ابزار اطلاعاتی پایه در تحقیقات تجربی و برای تحلیل آثارتکانه­های سیاست­های پولی و مالی بر این واحد ها استفاده نمود. درک درست از چگونگی تاثیر این تکانه­ها بر فعالیت مالی این بخش ها، می­تواند راهنمایی مفید برای تعیین سیاست­های مناسب برای اثرگذاری بر دیگر متغیرهای کلان اقتصادی باشد. در این مطالعه تاثیر تکانه پولی انقباضی بر تغییرات دارایی­ها و بدهی­های مالی و خالص سرمایه گذاری مالی واحدهای های نهادی خانوار،  بنگاه های غیرمالی و بانک­ها مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. خالص سرمایه گذاری مالی از تفاضل دارایی ها و بدهی های مالی حاصل می شود و تکانه پولی انقباضی ناشی ازافزایش نسبت ذخایر قانونی است. در حوزه سیاست­گذاری پولی نسبت ذخیره قانونی از جمله ابزارهای غیر مستقیم پولی است که به صورت دستوری از سوی مقامات پولی به نظام بانکی ابلاغ شده و رفتار موسسات مالی از جمله بانک­ها، بنگاه­های غیرمالی و خانوارها را تحت تاثیر قرار می­دهد. بانک مرکزی از طریق افزایش نسبت ذخیره قانونی حجم تسهیلات اعطایی بانک­ها را منقبض و از طریق کاهش آن اعتبارات بانک­ها را منبسط می­نماید. در دو دهه اخیر در اقتصاد ایران بروز وضعیت تورمی، افزایش شدید حجم نقدینگی سرگردان، افزایش جریان سفته بازی در بازار دارایی­های مالی و فیزیکی، ضرورت تامین مالی از منابع داخلی و اهمیت تجهیز پس­اندازهای بخش خصوصی در تامین سرمایه­گذاری بخش های مختلف اقتصادی از طریق سیستم بانکی، اجرای سیاست پولی انقباضی را به اقدامی ضروری تبدیل کرده است.   متدولوژی: برای این منظور از مدل خودرگرسیون برداری عاملی تعمیم یافته (FAVAR) بر اساس داده­های سال­های ۱۳۹۶-۱۳۵۲ استفاده شد. یکی از اصلی­ترین نقاط ضعف مدل­های VAR این است که نمی­توان تعداد زیادی از متغیرها را در آن به­کار گرفت، چرا که افزایش تعداد متغیرها در این الگو به سرعت از درجه آزادی آن می­کاهد. تعداد کم متغیرها در الگوی VAR پژوهش گر را به سمت گرینش از بین متغیرهای مختلف سوق می دهد که پیامد آن، استفاده ناکارآمد از اطلاعات موجود در آمارهای اقتصادی است. این فرایند از راه تکامل و توسعه مدل های سنتی VAR و با استفاده از یک یا چند عامل که اطلاعات متغیرهای سری زمانی متعددی را به طور بهینه در خود جای داده اند و معرفی مدل خود رگرسیونی برداری عامل افزودهFAVAR       که توسط برنانکه و همکاران (۲۰۰۵)ارائه گردیده، امکان پذیر شده است.   یافته ها: نتایج حاصل از  توابع ضربه واکنش نشان می­دهد که  تکانه پولی انقباضی ناشی از افزایش نسبت ذخیره قانونی باعث کاهش دارایی­ها و بدهی­های مالی بخش های خانوار، بنگاه­های غیرمالی و بانک­ها شده است. متغیر خالص سرمایه گذاری مالی که از تفاضل  دارایی­های مالی و بدهی­های مالی حاصل می­شود به دنبال تکانه پولی انقباضی برای بخش بانکی و بنگاه های غیرمالی در سال اول افزایش می­یابد که نشان دهنده کاهش بیشتر بدهی­ها نسبت به کاهش دارایی های مالی است. در مورد بخش خانوار خالص سرمایه گذاری مالی در سال اول کاهش می­یابد که به علت کاهش بیشتر دارایی­های مالی نسبت به کاهش بدهی­های مالی می­باشد.     نتیجه: با بروز تکانه پولی انقباضی در اقتصاد، کلیه فعالیت­های تولیدی بنگاه هاکاهش یافته و با کاهش درآمد خانوارها، پس­انداز خانوارها به خصوص در قالب سپرده بانکی کاهش می­یابد و منجر به کاهش دارایی­های مالی این بخش می­شود.   همچنین با افزایش نسبت ذخیره قانونی وجوه قابل وام­دهی بانک­ها نزد بانک مرکزی بلوکه شده و با کاهش ضریب فزاینده از رشد حجم نقدینگی کشور کاسته می­شود. کاهش حجم پول و به دنبال آن کاهش حجم سپرده­­های خانوار نزد بانکها منجر به کاهش قدرت وام­دهی بانک­ها می­شود و صدور بدهی مالی جدید توسط بخش خانوار به دلیل کاهش عرضه وام کاهش می­یابد.

کلیدواژه ها:

حساب جریان وجوه ، ننسبت ذخیره قانونی ، مدل خودتوضیح برداری عامل افزوده