بررسی عوامل ساختاری و محیطی بر پویایی های بازار در صنایع مواد غذایی و آشامیدنی ایران

چکیده گسترده:هدف محوری مطالعه حاضر، بررسی پویایی های ورود و خروج بنگاه ها به بازار صنایع مواد غذایی و آشامیدنی در ایران است. برای دستیابی به این هدف، از کد چهار رقمی (ISIC) داده های ۱۵ صنعت فعال گروه مواد غذایی و آشامیدنی، در دوره زمانی ۱۳۹۸ - ۱۳۸۸ استفاده شده است. در کنار متغیرهای ساختار بازار؛ صرفه های مقیاس، نرخ ورود بنگاه به صنعت، نرخ خروج بنگاه از صنعت، نسبت تمرکز ۴ بنگاه بزرگ، ... و متغیرهای محیطی؛ تولید ناخالص داخلی و تحریم، تاثیر متغیرهای نرخ ارز حقیقی، نااطمینانی نرخ ارز، تورم و نااطمینانی تورم به عنوان متغیرهای کنترلی در مدل بررسی شده اند. روش اندازه گیری متغیرهای نااطمینانی در مدل، رویکرد ناهمسانی واریانس شرطی اتو رگرسیو تعمیم یافته (GARCH) می باشد. مدل نهایی نیز به صورت اثرات ثابت و به روش حداقل مربعات تعمیم یافته(FGLS)  برآورد شده است. نتایج بدست آمده حاکی از تاثیر معنی دار عوامل ساختاری و محیطی و مطابق با مبانی نظری و مطالعات تجربی داخلی و خارجی بر پویایی های ورود و خروج بنگاه ها به بازار صنعت مواد غذایی و آشامیدنی در طی دوره مورد بررسی است.در مجموع نتایج نشان دهنده آن است که متغیر تحریم دارای بیشترین تاثیر منفی و صرفه های مقیاس دارای کمترین تاثیر منفی بر پویایی های ورود و خروج بنگاه ها به صنعت مواد غدایی و آشامیدنی ایران است. معرفی:شناسایی دلایل و انگیزه های ورود و خروج بنگاه ها به بازار (تلاطم) از حیص عوامل ساختاری و محیطی و دوام و پایداری بنگاه در صنعت از جمله موضوعات مهم و تاثیرگذار بر رقابت پذیری و فرآیند رشد و توسعه اقتصادی است لذا با توجه به اهمیت زیر بخش صنعت مواد غذایی و آشامیدنی در بخش صنعت، اقتصاد ملی و تامین امنیت غدایی در دوران تحریم های اقتصادی؛ در این پژوهش به بررسی عوامل موثر ساختاری و محیطی بر پویایی های بازار در صنایع مواد غذایی و آشامیدنی ایران بر اساس مدل اقتصاد سنجی بر گرفته از مبانی تئوریک و تجربی داخلی و خارجی در طی دوره زمانی ۱۳۹۸-۱۳۸۸ پرداخته ایم.  متدولوژی:در راستای هدف مذکور، در مطالعه حاضر پویایی های ورود و خروج بنگاه ها به بازار صنایع مواد غذایی و آشامیدنی در ایران با استفاده از کد چهار رقمی طبقه بندی بین المللی کالا و خدمات (ISIC) داده های ۱۵ صنعت فعال گروه مواد غذایی و آشامیدنی، در دوره زمانی ۱۳۹۸ – ۱۳۸۸ به کمک رهیافت داده های ترکیبی پانل بررسی شده است الگوی تصریح شده در این پژوهش به شرح زیر است. +که، i: نشان دهنده صنعت مورد نظر بر اساس تقسیم بندی کد ISIC: ۱۵و۰۰۰و۳و۲و۱ i = وT نشان دهنده زمان است. در این مدل::لگاریتم نرخ ورود به صنعت+  لگاریتم نرخ خروج از صنعتلگاریتم تاخیری نرخ ورود به صنعت لگاریتم تاخیری نرخ خروج از صنعتلگاریتم صرفه های مقیاس:لگاریتم نسبت تمرکز ۴ بنگاه بزرگ:Ln_CR۴itلگاریتم نرخ رشد صنعت:Ln_Gلگاریتم سهم بنگاه های دارای شاغل کم تر از ۵ نفر:Ln_لگاریتم نرخ تورم:لگاریتم تولید ناخالص داخلی واقعی:لگاریتم نااطمینانی نرخ تورم:لگاریتم نااطمینانی نرخ ارز:لگاریتم نرخ ارز واقعی:متغیر مجازی تحریم: یافته­ها:در مجموع نتایج حاکی از آن است که متغیر تحریم دارای بیشترین تاثیر منفی و صرفه های مقیاس دارای کمترین تاثیر منفی بر پویایی های ورود و خروج بنگاه ها به صنعت مواد غدایی و آشامیدنی در ایران در طی دوره مورد بررسی است. نتیجه:نتایج مدل برآوردی در صنعت مواد غذایی و آشامیدنی ایران نشانگر تاثیر معنی دار و سازگار با مبانی تئوریک و یافته های مطالعات تجربی در رابطه با متغیرهای ساختار بازار در کنار متغیرهای محیطی و کنترلی بر تلاطم و پویایی های بازار در این صنعت در طی دوره مورد بررسی است در این پژوهش با توجه به ضریب برآوردی متغیر صرفه های مقیاس می توان اذعان داشت که به علت کوچک بودن بازار اقتصاد ایران و الگوی مصرف و سطح درآمد خانوارها، صنعت مواد غذایی و آشامیدنی در کشور از مزایایی صرفه های مقیاس برخوردار نمی باشد. ضریب مثبت و معنی دار متغیر نرخ ارز واقعی و نااطمینانی نرخ ارز به عنوان متغیرهای کنترلی در مدل برآوردی نیز موید نقش موثر متغیر نرخ ارز واقعی و متغیر نااطمینانی نرخ ارز بر انگیزه های شدت انتخاب و ایجاد تلاطم و نوسان در صنعت مواد غذایی و آشامیدنی در ایران است همچنین ضریب منفی متغیر تحریم که در این مطالعه، عدم دسترسی بنگاه های صنعت مواد غذایی و آشامیدنی به ابزار مالی سوئیفت برای انجام مبادلات تجاری جهت تامین مواد اولیه مورد نیاز صنعت مواد غذایی و آشامیدنی کشور است به صورت مانع جدی در برابر انتفاع صنعت مورد نظر از مزایایی شدت انتخاب و پویایی های ورود و خروج بنگاه ها به صنعت که زمینه ساز رقابت پذیری و گسترش بازار صنعت مواد غذایی و آشامیدنی کشور می باشد عمل کرده است.

کلیدواژه ها:

تلاطم صنایع ، صرفه های مقیاس ، نرخ ورود ، نرخ خروج ، ساختار بازار