اثر نامتقارن تراز بودجه دولت بر رشد نقدینگی در ایران

تراز بودجه دولت و رشد نقدینگی از مهم ترین متغیرهای اثرگذار بر ثبات اقتصاد کلان در ایران هستند و بررسی رابطه میان آن ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر نامتقارن تراز بودجه دولت بر رشد نقدینگی در ایران طی دوره زمانی ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳ و با استفاده از الگوی خودرگرسیون با وقفه های توزیعی غیرخطی (NARDL) انجام شده است. این روش امکان تفکیک تغییرات مثبت و منفی تراز بودجه را فراهم می آورد تا واکنش نامتقارن رشد نقدینگی نسبت به هر یک از این تغییرات در کوتاه مدت و بلندمدت بررسی شود. متغیرهای کنترلی پژوهش شامل درآمدهای نفتی واقعی، نرخ ارز بازار آزاد و رشد اقتصادی هستند. نتایج آزمون کرانه ها وجود رابطه بلندمدت میان متغیرهای پژوهش را تایید کرد. یافته های برآورد ضرایب نشان داد که اجزای مثبت و منفی تراز بودجه دولت اثرهای معناداری بر رشد نقدینگی در کوتاه مدت و بلندمدت دارند. همچنین، آزمون والد وجود اثرهای نامتقارن تراز بودجه بر رشد نقدینگی را در هر دو دوره کوتاه مدت و بلندمدت تایید کرد و نشان داد که شدت اثر تغییرات مثبت تراز بودجه با شدت اثر تغییرات منفی آن یکسان نیست؛ به گونه ای که قدر مطلق ضریب بلندمدت جزء مثبت (۴۶۸/۰) از قدر مطلق ضریب جزء منفی (۳۹۲/۰) بیش تر است که بیانگر نامتقارن بودن رابطه میان تراز بودجه و رشد نقدینگی در اقتصاد ایران است. همچنین، درآمدهای نفتی واقعی و نرخ ارز اثر مثبت و رشد اقتصادی اثر منفی بر رشد نقدینگی نشان دادند. ضریب جمله تصحیح خطا (۶۸۴/۰-) نیز بیانگر سرعت مناسب تعدیل الگو به سمت تعادل بلندمدت است. بر اساس یافته ها، کنترل پایدار رشد نقدینگی صرفا با ابزارهای سیاست پولی امکان پذیر نیست و مستلزم تقویت انضباط مالی دولت، کاهش وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی، مدیریت هزینه های جاری، شفافیت بیش تر در تامین مالی بودجه و هماهنگی موثر میان سیاست های مالی و پولی است.

کلیدواژه ها:

Budget Balance ، Liquidity Growth ، Fiscal Dominance ، Nonlinear Autoregressive Distributed Lag. ، تراز بودجه ، رشد نقدینگی ، سلطه مالی ، وقفه های توزیعی غیرخطی