تاثیر قارچ بیمارگر Lecanicillium lecanii در اختلاط با حشره کش گیاهی بینو۲ (Bino۲®) بر لارو های پروانه جوانه خوار بلوط Tortrix viridana L.

مقدمه و هدف: پروانه جوانه خوار بلوط (Tortrix viridana L.) یکی از مهم ترین آفات جنگل های بلوط است که با تغذیه از جوانه ها و برگ های جوان، موجب کاهش فتوسنتز، افت رشد، خزان زودرس و در نهایت زوال درختان می شود. با توجه به محدودیت های استفاده از سموم شیمیایی، بهره گیری از عوامل زیستی و حشره کش های گیاهی در قالب مدیریت تلفیقی آفات به عنوان راهکاری پایدار مورد توجه قرار گرفته است. قارچ بیمارگر حشرات Lecanicillium lecanii با نفوذ از کوتیکول و تکثیر در همولنف، موجب مرگ آفت شده و علاوه بر آن، تغذیه و تولیدمثل آن را کاهش می دهد. همچنین، حشره کش گیاهی بینو۲، بر پایه عصاره ریشه تلخ بیان (Sophora flavescens)، به دلیل وجود آلکالوئیدهایی مانند ماترین، اثرهای حشره کشی و ضدتغذیه ای داشته و نسبت به سموم شیمیایی مخاطرات زیست محیطی کمتری دارد. بنابراین، ترکیب این دو عامل می تواند، کارایی کنترل آفت را افزایش و مصرف آفت کش های شیمیایی را کاهش دهد.مواد و روش ها: این پژوهش با هدف بررسی سازگاری قارچ L. lecanii ایزوله ۲۲۹ با حشره کش گیاهی بینو۲ و نیز ارزیابی اثر های کشندگی و زیرکشندگی این دو عامل در کنترل لاروهای آفت پروانه جوانه خوار بلوط (T. viridana) تحت شرایط آزمایشگاهی انجام شد. در ابتدا، تخم های آفت از جنگل های پردانان پیرانشهر جمع آوری و لاروهای سن سوم و چهارم تحت شرایط کنترل شده پرورش داده شدند. سپس زیست سنجی قارچ در غلظت های ۱۰۴ تا ۱۰۸ کنیدیوم در میلی لیتر روی لاروها انجام و مقدار مرگ ومیر پس از نه روز ثبت شد. مشابه این روش، زیست سنجی حشره کش بینو۲ نیز با تهیه غلظت های مختلف بر اساس دوز توصیه شده و ثبت مرگ و میر ۲۴ و ۴۸ ساعت پس از تیمار اجرا شد. علاوه بر این، برای بررسی سازگاری قارچ با بینو۲، درصد جوانه زنی کنیدی ها در محیط های حاوی غلظت های مختلف سم شامل نصف، برابر و دو برابر دوز توصیه شده اندازه گیری شد. برای ارزیابی اثر های زیرکشندگی، لاروهای تیمار شده با LC۲۵  هر عامل به صورت مجزا و نیز ترکیب LC۱۲.۵ قارچ + LC۱۲.۵ بینو۲ مورد بررسی قرار گرفتند و فراسنجه های جدول زندگی شامل بقا، طول دوره های رشدی، طول عمر حشره کامل، توان تولیدمثل و شاخص های رشد جمعیتی مانند نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r), نرخ خالص تولیدمثل (R₀), میانگین طول مدت یک نسل (T) و نرخ متناهی افزایش جمعیت (λ) با روش جدول زندگی دو جنسی محاسبه شد.یافته ها: نتایج زیست سنجی نشان داد که مرگ ومیر لاروها به غلظت هر دو عامل وابسته است. مقدار LC₅₀ قارچ Lecanicillium lecanii ایزوله ۲۲۹ برای لاروهای سن سوم و چهارم به ترتیب ۰۱/۲×۱۰۵ و ۷۸/۷×۱۰۵ کنیدیوم در میلی لیتر برآورد شد. همچنین، LC₅₀ حشره کش بینو۲ پس از ۴۸ ساعت برای این دو سن لاروی به ترتیب ۵۰/۲۷۵ و ۰۹/۳۰۸ میکرولیتر بر لیتر تعیین شد. ارزیابی سازگاری نشان داد که نصف دوز توصیه شده بینو۲ هیچ اثر بازدارنده معنی داری بر جوانه زنی کنیدی ها نداشت و بیش از ۹۲ درصد جوانه زنی مشاهده شد، در حالی که دوز توصیه شده موجب کاهش جوانه زنی و دو برابر دوز توصیه شده سبب توقف کامل آن شد. بررسی اثرهای زیرکشندگی نیز نشان داد که تمامی تیمارها، شامل LC₂₅ قارچ، LC₂₅ بینو۲ و اختلاط LC₁₂.₅+LC₁₂.₅، اثر معنی داری بر ویژگی های زیستی آفت داشتند. در تمامی تیمارها، طول دوره نابالغ افزایش و طول عمر حشرات کامل کاهش یافت. همچنین، تولیدمثل و شاخص های رشد جمعیت به طور معنی داری کاهش پیدا کردند. بیشترین کاهش در نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r) و نرخ خالص تولیدمثل (R₀) در تیمار اختلاط مشاهده شد که بیانگر اثر هم افزای قارچ و بینو۲ در تضعیف توان بقا و رشد جمعیت آفت است. افزون بر این، افزایش معنی دار میانگین طول یک نسل (T) نشان داد که روند رشد و گسترش جمعیت آفت در نسل های بعدی نیز کندتر خواهد شد.نتیجه گیری: در مجموع، نتایج این پژوهش ثابت کرد که قارچ L. lecanii و حشره کش گیاهی بینو۲ هر دو قابلیت قابل توجهی در کنترل پروانه جوانه خوار بلوط (T. viridana) دارند و کاربرد همزمان آنها در غلظت های مناسب می تواند منجر به کاهش مصرف دوزهای بالاتر و افزایش اثربخشی شود. از آنجا که اختلاط زیرکشنده سبب تضعیف جمعیت آفت و کاهش توان پویایی آن شد، این راهبرد می تواند در برنامه های مدیریت تلفیقی آفت جوانه خوار بلوط به عنوان گزینه ای سازگار با محیط زیست مدنظر قرار گیرد. با توجه به نتایج امیدوارکننده آزمایشگاهی، پیشنهاد می شود بررسی های مزرعه ای برای ارزیابی پایداری و کارایی این روش در شرایط واقعی جنگل انجام شود.

کلیدواژه ها:

آفات جنگل ، آفت کش ، بالپولک داران ، قارچ های بیماری زای حشرات ، کنترل تلفیقی آفات