ارزیابی تاثیر قارچ تریکودرما بر جوانه زنی و رشد اولیه نهال های بلوط ایرانی در شرایط گلخانه و عرصه جنگلی

هدف: جنگل های بلوط زاگرس به عنوان یک بوم نظام با ارزش، در سال های اخیر به دلیل عوامل مختلفی از جمله تغییر اقلیم و فعالیت های انسانی دچار تخریب گسترده شده اند. احیای این جنگل ها نیازمند تولید نهال های مقاوم و با کیفیت است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر قارچ تریکودرما (Trichoderma harzianum) به عنوان یک عامل زیستی محرک رشد، بر سبزشدن و رشد اولیه نهال های بلوط ایرانی (Quercus brantii) انجام شد تا کارایی آن در بهبود شاخص های رشدی و فیزیولوژیکی این گونه در دو شرایط گلخانه و عرصه جنگلی ارزیابی گردد.  روش پژوهش: برای این کار بذور جمع آوری شده از درخت بلوط ایرانی در رویشگاه جنگلی یاسوج، در گلدان (گلخانه) و گودال (عرصه) کشت شدند و تیمار زیستی با محلول قارچی تریکودرما روی بذور انجام شد و سپس صفات سبزشدن بذر، رویشی و فیزیولوژیکی نهال ها در طول فصل رشد اندازه گیری و بین دو گروه شاهد (فاقد) و دارای عامل زیستی قارچ تریکودرما مقایسه شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که در شرایط گلخانه، تیمار تریکودرما به طور معنی داری موجب افزایش درصد سبزشدن بذر، شاخص عملکرد و شاخص کلروفیل نسبت به گروه شاهد شد. اما در سایر صفات رویشی (مانند ارتفاع، تعداد برگ، وزن خشک و تر اندام ها) تفاوت معنی داری مشاهده نشد. در مقابل، در شرایط عرصه جنگلی، درصد سبزشدن در گروه شاهد به طور معنی داری بالاتر از تیمار تریکودرما بود و سایر صفات رویشی مانند ارتفاع نهال و تعداد برگ بین دو گروه شاهد و عامل زیستی قارچ تریکودرما اختلاف معنی داری نداشتند. همچنین همبستگی مثبت و معنی داری بین شاخص های فیزیولوژیک (مانند شاخص عملکرد و کلروفیل) با برخی صفات رشد (نظیر طول ریشه و وزن خشک ساقه) در شرایط گلخانه مشاهده شد. نتیجه گیری: یافته های این مطالعه حاکی از آن است که اثر قارچ تریکودرما بر بلوط ایرانی پیچیده می باشد و وابسته به شرایط محیطی (تفاوت معنادار بین گلخانه و عرصه جنگلی) و گونه گیاه میزبان (در مقایسه با مطالعات پیشین روی سایر گیاهان) است. بنابراین انجام مطالعات بلندمدت میدانی با جدایه ها و غلظت های مختلف تریکودرما برای دستیابی به نتایج کاربردی تر در برنامه های احیای زاگرس توصیه می شود. جنبه های نوآوری: نخستین مطالعه در بررسی اثر قارچ تریکودرما بر بلوط ایرانی، که شکاف دانشی کلیدی در احیای جنگل های زاگرس را پر می کند. آزمایش های همزمان گلخانه ای و در عرصه نشان داد که اثرات قارچ تریکودرما وابسته به محیط است و ضرورت انجام آزمایش های میدانی را تایید می کند. اثرات محدود مثبت و منفی، این باور رایج را که تریکودرما همواره محرک رشد است، به چالش می کشد و بر ضرورت رویکردهای گونه محور و بومی تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

Field trial ، Microbial inoculant ، Oak seedling ، Seed emergence ، آزمایش صحرایی ، تلقیح میکروبی ، سبزشدن ، نهال بلوط