مروری بر نقش کودهای نیتروژنی آهسته رهش و کودهای زیستی در بهبود کارایی مصرف نیتروژن، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و ارتقای سلامت خاک در زراعت نیشکر

زراعت نیشکر به دلیل دوره رشد طولانی و نیاز بالای مواد مغذی، یکی از سنگین ترین نظام های مصرف کود نیتروژنی در بخش کشاورزی است. شیوه های متداول مدیریت نیتروژن به دلیل نرخ بالای اتلاف از طریق آبشویی و انتشار گازهای گلخانه ای، بهره وری مصرف نیتروژن (NUE) را به شدت کاهش داده و سلامت بلندمدت خاک را به مخاطره انداخته اند. هدف از این پژوهش، بررسی تحلیلی نقش راهبردی کودهای نیتروژنی آهسته رهش (SRFs) و کودهای زیستی در اصلاح مدیریت تغذیه نیشکر برای دستیابی به کشاورزی پایدار است. در این مطالعه، با بهره گیری از روش مرور نظام مند و تحلیل داده های حاصل از مطالعات تجربی، مکانیسم های فیزیکوشیمیایی کودهای آهسته رهش و اثرات هم افزایی آن ها با میکروارگانیسم های مفید بررسی شد. یافته ها نشان می دهد که SRFs با تطبیق الگوی آزادسازی نیتروژن با منحنی تقاضای فنولوژیک نیشکر، اتلافات محیطی را تا ۴۰ درصد کاهش داده و نوسانات غلظت مواد مغذی در ریزوسفر را تعدیل می کنند. تلفیق این کودها با کودهای زیستی (مانند تثبیت کننده های نیتروژن)، با بهبود ساختار میکروبی خاک، افزایش فعالیت آنزیمی و تقویت گسترش سیستم ریشه ای، موجب افزایش معنادار عملکرد قند و توده زیستی گردید. همچنین، این رویکرد تلفیقی منجر به کاهش انتشار اکسید نیتروژن (𝑁۲𝑂) به عنوان یک گاز گلخانه ای قوی و حفظ کربن آلی خاک شده است. نتیجه گیری می شود که گذار از مصرف کودهای شیمیایی ساده به سمت مدیریت تلفیقی نیتروژن، نه تنها از منظر اقتصادی با کاهش هزینه های نهاده و افزایش سودآوری توجیه پذیر است، بلکه به عنوان یک “سرمایه خاکی” عمل کرده و ضامن پایداری تولید نیشکر در برابر تغییرات اقلیمی و تنش های محیطی است. اجرای این استراتژی، گامی اساسی در جهت گذار به نظام های کشاورزی کم کربن و دوستدار محیط زیست محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

نیشکر ، کودهای آهسته رهش ، مدیریت تلفیقی نیتروژن ، بهره وری مصرف نهاده ، کشاورزی پایدار