نقش آموزه های اسلامی در حفظ تعادل محیط زیست در مواجهه با جنگ بیولوژیک

در عصر حاضر، چالش های محیط زیستی ابعاد پیچیده و خطرناکی یافته اند و تهدیدات عمدی و سازمان یافته، توازن اکوسیستم ها را به طور بنیادین نشانه رفته اند. جنگ بیولوژیک، به عنوان یکی از مخوف ترین اشکال این تهدیدات، با آلوده سازی عمدی منابع حیاتی، تنها یک رویارویی نظامی نیست، بلکه یک فاجعه زیست محیطی برنامه ریزی شده است که پیامدهایی ماندگار و فرامرزی بر جای می گذارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با گردآوری کتابخانه ای داده ها از منابع فقهی کلاسیک و معاصر، در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که فقه اسلامی با کدام مبانی و قواعد می تواند به تحریم، تحلیل و ارائه راهکار برای پیشگیری و مقابله با پیامدهای زیست محیطی جنگ بیولوژیک بپردازد؟ یافته ها نشان می دهد فقه اسلامی با اتکا به اصولی چون نفی افساد در زمین و حرمت اتلاف، و قواعد کلانی مانند «لاضرر و لاضرار» و «حفظ مقاصد شریعت» (نفس، عقل، نسل، مال، دین)، جنگ بیولوژیک را مصداق اعلای افساد فی الارض و ناقض نظاممند کلیات خمس می داند. فراتر از اثبات حرمت، این پژوهش با رویکرد «فقه النظام»، شبکه ای سه سطحی از مسئولیت ها را استخراج کرده است: مسئولیت فردی (حرمت مشارکت و تکلیف افشاگری)، مسئولیت حاکمیتی (واجب بودن تقنین سخت گیرانه، نهادسازی تخصصی، دیپلماسی فعال و مدیریت بحران) و مسئولیت بین المللی (تعاون برای نفی این سلاح ها). در نتیجه، فقه اسلامی می تواند نه تنها به عنوان پشتوانه ای اخلاقی و حقوقی برای تقویت قوانین داخلی و بین المللی، بلکه به مثابه چارچوبی نظام ساز برای تدوین استراتژی های پیش دستانه امنیت زیستی عمل نماید.

کلیدواژه ها:

فقه اسلامی ، جنگ بیولوژیک ، امنیت زیست محیطی ، قاعده لاضرر ، افساد فی الارض ، فقه النظام