اثربخشی مداخله پیشگیرانه مبتنی بر رویکرد فراتشخیصی یکپارچه بر کاهش تکانشگری و پیشگیری از رفتارهای پرخطر در دختران نوجوان

زمینه و هدف: دوران نوجوانی با افزایش هیجان پذیری و تمایل به رفتارهای تکانشی و پرخطر همراه است. این پژوهش با هدف تعیین اثربخشی یک مداخله پیشگیرانه مبتنی بر رویکرد فراتشخیصی یکپارچه بر کاهش تکانشگری و پیشگیری از رفتارهای پرخطر در دختران نوجوان مراجعه کننده به کلینیک های منتخب شهر کرج انجام شد. روش بررسی: این پژوهش از نوع کمی با طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دختران نوجوان (۱۴ تا ۱۷ ساله) مراجعه کننده به کلینیک های مشاوره و روانشناسی منتخب شهر کرج در سال ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بودند. از این میان، ۶۰ نفر که بر اساس نمرات بالا در پرسشنامه های تکانشگری و رفتارهای پرخطر و مصاحبه تشخیصی اولیه، واجد شرایط تشخیص داده شدند، به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۹۰ دقیقه ای تحت مداخله پیشگیرانه مبتنی بر پروتکل یکپارچه فراتشخیصی (UP) قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس تکانشگری بارت (BIS-۱۱) و پرسشنامه رفتارهای پرخطر نوجوانان ایرانی (IARS) بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و آزمون تحلیل کوواریانس (ANCOVA) تحلیل شدند. یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که پس از کنترل اثر پیش آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه در پس آزمون وجود دارد. مداخله فراتشخیصی به طور معناداری منجر به کاهش نمره کلی تکانشگری و تمامی مولفه های آن (تکانشگری حرکتی، شناختی و عدم برنامه ریزی) در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شد. همچنین، این مداخله تاثیر معناداری بر کاهش نمره کلی رفتارهای پرخطر در گروه آزمایش داشت. نتیجه گیری: مداخله پیشگیرانه مبتنی بر رویکرد فراتشخیصی یکپارچه با تمرکز بر مکانیسم های زیربنایی مشترک مانند تنظیم هیجان و اصلاح سوگیری های شناختی، می تواند به عنوان یک روش کارآمد برای کاهش تکانشگری و پیشگیری از بروز رفتارهای پرخطر در دختران نوجوان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

رویکرد فراتشخیصی ، پروتکل یکپارچه ، تکانشگری ، رفتارهای پرخطر ، دختران نوجوان ، پیشگیری