آسیب شناسی روانی زنان: یک مرور سیستماتیک بر نقش طرحواره های رهاشدگی و محرومیت هیجانی در بروز رفتارهای پرخطر جنسی و اعتیاد

هدف از این مقاله مروری سیستماتیک، تبیین و تحلیل عمیق نقش محوری دو طرحواره ناسازگار اولیه، یعنی رهاشدگی/بی ثباتی و محرومیت هیجانی، در شکل گیری و تداوم رفتارهای پرخطر جنسی و اعتیاد در جمعیت زنان است. آسیب شناسی روانی در زنان، به ویژه در تلاقی با پدیده های پیچیده ای چون اعتیاد و رفتارهای پرخطر، نیازمند کاوش در ریشه های شناختی و هیجانی عمیق است. طرحواره های ناسازگار اولیه که توسط یانگ و همکارانش معرفی شده اند، به عنوان الگوهای هیجانی و شناختی خودآسیب رسانی تعریف می شوند که از تجارب ناگوار دوران کودکی نشات گرفته و در سراسر زندگی فرد تکرار می شوند. این پژوهش با روش شناسی مرور سیستماتیک و رویکرد تحلیلی-توصیفی، به بررسی نظام مند پژوهش های منتشر شده در پایگاه های داده معتبر داخلی و خارجی (شامل SID, Magiran, Google Scholar, PubMed, Scopus) در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵) پرداخته است. معیارهای ورود شامل مطالعاتی بود که به بررسی ارتباط میان طرحواره های رهاشدگی و محرومیت هیجانی با حداقل یکی از متغیرهای رفتارهای پرخطر جنسی یا اعتیاد در نمونه های زن پرداخته بودند. یافته های حاصل از تحلیل کیفی و بررسی مقالات منتخب نشان می دهد که طرحواره رهاشدگی، از طریق ایجاد ترس مزمن از طرد شدن، زنان را به سمت روابط جنسی ناایمن و بدون تعهد به عنوان راهی برای جلوگیری از تنهایی سوق می دهد و همزمان می تواند زمینه ساز مصرف مواد به عنوان یک مکانیزم خوددرمانی برای تسکین اضطراب ناشی از این ترس باشد. به همین ترتیب، طرحواره محرومیت هیجانی، با ایجاد یک خلا عاطفی عمیق، موجب می شود زنان در جستجوی صمیمیت و توجه، درگیر روابط پرخطر شوند یا به مواد مخدر به عنوان جایگزینی برای ارضای نیازهای هیجانی برآورده نشده خود پناه ببرند. نتایج این مرور سیستماتیک موید آن است که این دو طرحواره به عنوان هسته های آسیب پذیری روان شناختی، نه تنها به صورت مجزا، بلکه در یک تعامل پیچیده، چرخه ای معیوب از آسیب های روانی را در زنان تداوم می بخشند. این مقاله با ارائه یک مدل مفهومی یکپارچه، بر ضرورت توجه به این ساختارهای شناختی در تدوین پروتکل های درمانی و پیشگیرانه برای زنان در معرض خطر تاکید می کند و مسیرهای پژوهشی آتی را برای پر کردن شکاف های موجود در این حوزه ترسیم می نماید.

کلیدواژه ها:

طرحواره های ناسازگار اولیه ، رهاشدگی ، محرومیت هیجانی ، رفتارهای پرخطر جنسی ، اعتیاد ، آسیب شناسی روانی زنان ، مرور سیستماتیک