تاثیر آموزش فیزیک با رویکرد زمینه محور بر خودکارآمدی تحصیلی و درگیری تحصیلی دانش آموزان پسر پایه یازدهم متوسطه رشته علوم تجربی شهرستان نورآباد ممسنی

هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر آموزش فیزیک با رویکرد زمینه محور بر خودکارآمدی تحصیلی و درگیری تحصیلی دانش آموزان پسر پایه یازدهم رشته علوم تجربی شهرستان نورآباد ممسنی بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه یازدهم تجربی مدارس متوسطه دوم این شهرستان بود که با توجه به پراکندگی مدارس و ظرفیت کلاس ها به صورت تقریبی حدود چند صد نفر برآورد شد و از میان آنان، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، دو مدرسه و در هر مدرسه یک کلاس یازدهم تجربی انتخاب گردید و در نهایت ۶۰ نفر دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) به عنوان نمونه پژوهش در نظر گرفته شد. پژوهش به روش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون و گروه کنترل اجرا شد؛ بدین صورت که هر دو گروه در ابتدای ترم پرسشنامه های خودکارآمدی تحصیلی و درگیری تحصیلی را تکمیل کردند، سپس گروه آزمایش در طول یک دوره آموزشی مشخص، درس فیزیک را بر اساس طرح درس زمینه محور (آغاز از مسئله واقعی، استخراج مفهوم علمی و بازگشت به کاربرد در زندگی) فراگرفت و گروه کنترل همان درس را با روش متداول مبتنی بر توضیحات معلم و حل تمرینات کتاب دریافت نمود. پس از پایان مداخله، مجددا هر دو گروه به وسیله همان پرسشنامه ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده ها پس از کدگذاری در نرم افزار آماری تحلیل شدند؛ در بخش آمار توصیفی، شاخص هایی مانند فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار برای ویژگی های جمعیت شناختی (سن، پایه، معدل سه سال گذشته) و متغیرهای اصلی (خودکارآمدی و درگیری تحصیلی و ابعاد آن ها) محاسبه شد و نشان داد نمونه از نظر سن و پیشینه تحصیلی همگن است و میانگین خودکارآمدی و درگیری در گروه آزمایش در پس آزمون نسبت به پیش آزمون و نسبت به گروه کنترل افزایش یافته است. در بخش تحلیل استنباطی، نتایج آزمون های تی مستقل و زوجی، تحلیل واریانس چندمتغیره و مدل معادلات ساختاری حاکی از آن بود که آموزش زمینه محور به طور معناداری موجب ارتقای خودکارآمدی تحصیلی و درگیری تحصیلی کلی و نیز ابعاد رفتاری، شناختی و هیجانی درگیری می شود؛ به گونه ای که میانگین خودکارآمدی تحصیلی در گروه آزمایش از حدود ۶۵ در پیش آزمون به حدود ۷۳ در پس آزمون افزایش یافت و میانگین درگیری تحصیلی کلی نیز از حدود ۶۶ به حدود ۷۱/۸ رسید، در حالی که تغییرات متناظر در گروه کنترل محدود و غیرقابل مقایسه بود. تحلیل مدل ساختاری نشان داد آموزش زمینه محور علاوه بر اثر مستقیم بر درگیری تحصیلی، از طریق افزایش خودکارآمدی تحصیلی نیز اثر غیرمستقیم بر درگیری دارد و خودکارآمدی نقش میانجی مهمی در این رابطه ایفا می کند؛ شاخص های برازش مدل (مانند نسبت χ۲/df\chi^۲/dfχ۲/df حدود ۱/۳۴، CFI حدود ۰/۹۵ و RMSEA حدود ۰/۰۵) بیانگر برازش مطلوب مدل نظری با داده ها بود. بر اساس این نتایج، می توان نتیجه گرفت که آموزش فیزیک مبتنی بر زمینه های واقعی زندگی دانش آموزان، رویکردی اثربخش برای تقویت باور به توانمندی تحصیلی و افزایش مشارکت رفتاری، درگیری شناختی و هیجانات مثبت در فرآیند یادگیری است و می تواند به عنوان یکی از جهت گیری های اصلی در اصلاح روش های تدریس دروس علوم تجربی مورد توجه برنامه ریزان آموزشی و معلمان قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آموزش زمینه محور ، فیزیک ، خودکارآمدی تحصیلی ، درگیری تحصیلی ، درگیری رفتاری ، درگیری شناختی ، درگیری هیجانی ، پایه یازدهم تجربی