بررسی تنوع زراعی و تنوع باغی محصولات کشاورزی بر میزان تخلیه آبهای زیرزمینی در کشور ایران: با رویکردی پانل فضایی

مقدمه: منابع آب یک کشور به ویژه آب زیرزمینی یک ثروت ملی است. لذا برای استفاده بهینه از منابع آب موجود برنامه ریزی همه جانبه و آگاهانه الزامی است و این مهم جز با شناخت دقیق و صحیح عوامل مهم و تاثیرگذار منابع آب میسر نخواهد شد. در این مطالعه سعی برآن است که تاثیر تنوع زراعی و باغی را بر تخلیه سطح آبهای زیرزمینی مورد مطالعه قرار داده شود.روش­: در این مقاله تاثیر تنوع زراعی و باغی را بر تخلیه سطح آبهای زیرزمینی کشور ایران به تفکیک استانها مورد مطالعه قرار گرفته شده است. در این راستا از داده های دوره زمانی ۱۴۰۰-۱۳۹۰ برای ۳۰ استان در مدل پانل فضایی استفاده شده است. جهت محاسبه تنوع زراعی و باغی محصولات کشاورزی ایران در هر استان نیز از شاخص آنتروپی مرکب استفاده شده است.یافته­ ها: نتایج حاکی از آن است متغیرهای تنوع زراعی و تنوع باغی دارای اثر مثبت و معنی داری بر میزان تخلیه آبهای زیرزمینی استانها دارد. این یافته ها حاکی از آن است، با بالا رفتن تعداد تنوع و نوع محصولات زراعی و باغی، نیاز آبی محصولات نیز افزایش می یابد در نتیجه باعث کاهش سطح آبهای زیرزمینی می شود. بعلاوه متغیر تنوع زراعی در هر استان، دارای اثر غیر مستقیم منفی و بی معنی می باشد. این متغیر دارای اثر مستقیم و اثر کل مثبت و معنی داری است. با افزایش یک درصدی تنوع زراعی در یک استان، تخلیه آب زیرزمینی در آن استان و استانهای مجاور ۴۵/۰ درصد افزایش می یابد. در نهایت متغیر تنوع باغی دارای اثر غیرمستقیم منفی و معنی داری بر متغیر وابسته و اثر مستقیم و اثر کل مثبت و معنی دار می باشد. با فرض ثابت بودن شرایط، به ازای هر یک درصد افزایش تنوع باغی یک استان، تخلیه آب زیرزمینی در آن استان و استانهای مجارو آن به طور متوسط حدود ۶۴/۰ درصد افزایش می یابد. بنابراین پیشنهاد می شود بخش کشاورزی جهت استفاده بهینه آبهای زیرزمینی به سمت کشت تخصصی در سطح وسیع مطابق با شرایط محیطی پیش روند.نتیجه­ گیری: یافته ها حاکی از آن است، با بالا رفتن تعداد تنوع و نوع محصولات زراعی و باغی، نیاز آبی محصولات نیز افزایش می یابد در نتیجه باعث کاهش سطح آب های زیرزمینی می شود بنابراین پیشنهاد می شود بخش کشاورزی جهت استفاده بهینه آبهای زیرزمینی به سمت کشت تخصصی در سطح وسیع مطابق با شرایط محیطی پیش روند.

کلیدواژه ها:

تنوع زراعی ، آب زیر زمینی ، سیاست کشاورزی ، الگوی کشت