خوانشی نو از اهداف سید رضی در گردآوری نهج البلاغه

نهج البلاغه یکی از برجسته ترین میراث های مکتوب اسلامی است که هم از حیث بلاغت و زیبایی کلام جایگاهی ممتاز دارد و هم حامل آموزه های سیاسی، اخلاقی و اعتقادی ارزشمندی از سوی امام علی† است. این پژوهش با بهره گیری از رویکرد تحلیل متن و توجه به قرائن درون متنی و برون متنی، به بازخوانی انگیزه ها و کارکردهای گردآوری نهج البلاغه توسط سید رضی در قرن چهارم هجری پرداخته است. در سطح آشکار، قرائن نشان می دهد که اهتمام سید رضی به فصاحت، بلاغت و گزینش سخنان ممتاز امام علی ع، در راستای حفظ و عرضه میراث کلام علوی به عنوان اوج بلاغت عربی قابل تفسیر است. در سطحی فراتر، تحلیل الگوی گزینش متون، برجسته سازی برخی مضامین همچون توحید، عدالت، حکومت علوی و نقد بنی امیه و در مقابل، کم رنگی یا حذف برخی موضوعات مناقشه برانگیز، این احتمال را تقویت می کند که نهج البلاغه واجد کارکردهایی فراتر از یک اثر صرفا ادبی بوده است. از سوی دیگر، توجه به بستر فکری و گفتمانی قرن چهارم هجری، به ویژه رواج آثار خردمحور قرن چهارم در فضای حکومتی آل بویه و هم عصری سید رضی با متفکرانی چون ابن مسکویه، امکان تفسیر نهج البلاغه را به عنوان پاسخی درون دینی به نیازهای اخلاقی، اعتقادی و سیاسی آن عصر فراهم می سازد. بر این اساس، می توان نهج البلاغه را متنی دانست که در چهارچوبی سنجیده، به بازنمایی عقلانیت، عدالت و معنویت علوی پرداخته و در تحکیم گفتمان شیعی و پاسخگویی به چالش های فکری زمانه نقش آفرین بوده است.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، سیدرضی ، اهداف تدوین ، گزینش و برجسته سازی متن ، گفتمان حکمت در قرن چهارم