مدل یابی نقش مشارکت پدر و نسبت جنسیتی معلمان زن مبتنی بر اضطراب اجتماعی، مشکلات نقش جنسیتی و تنظیم هیجانی در دانش آموزان پسر پایه هفتم تا دوازدهم

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی الگوی روابط میان مشارکت پدر و نسبت جنسیتی معلمان زن در دوره ابتدایی با اضطراب اجتماعی پسران نوجوان و با در نظر گرفتن نقش میانجی مشکلات نقش جنسیتی و راهبردهای تنظیم هیجان انجام شد. در این پژوهش تلاش شد با نگاهی چندعاملی، نقش عوامل خانوادگی، تجربه آموزشی و فرایندهای روان شناختی مرتبط با نقش جنسیتی و تنظیم هیجان در ارتباط با اضطراب اجتماعی بررسی شود. روش شناسی پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی همبستگی و از نوع مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان پسر پایه های هفتم تا دوازدهم شهر تهران در سال تحصیلی 1405–1404 بود که از میان آنان 560 نفر با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای خوشه ای از مدارس منتخب مناطق 1، 2 و 11 شهر تهران انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه مشارکت پدر (فرم کودکان آلاباما) توسط فریک (1991)، پرسشنامه محقق ساخته نسبت جنسیتی معلمان زن به آقا در دوره ابتدایی، مقیاس تعارض نقش جنسیتی انیل و همکاران (1986)، پرسشنامه تنظیم هیجان (ERQ) گراس و جان (2003) و پرسشنامه اضطراب اجتماعی (SPIN) کانور و همکاران (2000) گردآوری شدند. در تحلیل تنظیم هیجان، دو راهبرد بازارزیابی شناختی و سرکوبی هیجانی به صورت متمایز در نظر گرفته شدند و نمره کلی این دو راهبرد به عنوان شاخصی از تنظیم هیجان سازگارانه تفسیر نشد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS 27 و AMOS 24 و با بهره گیری از تحلیل عاملی تاییدی، مدل یابی معادلات ساختاری و آزمون بوت استرپ برای بررسی اثرهای غیرمستقیم تحلیل شدند. با توجه به مقطعی بودن طرح پژوهش، روابط مشاهده شده به عنوان روابط آماری تفسیر می شوند و بیانگر روابط علی قطعی نیستند. یافته ها: یافته ها نشان داد مدل ساختاری پژوهش از برازش مناسبی با داده ها برخوردار است. مشارکت پدر با اضطراب اجتماعی رابطه مستقیم، منفی و معنادار داشت (β=-0/157، 0/001 >P) و همچنین با مشکلات نقش جنسیتی رابطه مستقیم، منفی و معنادار نشان داد (β=-0/354، 0/001 >P). مشارکت پدر با بازارزیابی شناختی رابطه مثبت و معنادار (β=0/141، P = 0/002) و با سرکوبی هیجانی رابطه منفی و معنادار داشت (β=-0/131، P= 0/005). همچنین مشکلات نقش جنسیتی با اضطراب اجتماعی رابطه مثبت و معنادار داشت (β=0/275، 0/001 >P). بازارزیابی شناختی با اضطراب اجتماعی رابطه منفی و معنادار (β=-0/131، 0/001 >P) و سرکوبی هیجانی با اضطراب اجتماعی رابطه مثبت و معنادار داشت (β=0/322، 0/001 >P). تحلیل بوت استرپ نشان داد اثر غیرمستقیم مشارکت پدر بر اضطراب اجتماعی از طریق مشکلات نقش جنسیتی (β = -0/111)، بازارزیابی شناختی (β = 0/027) و سرکوبی هیجانی (β = 0/047) معنادار است. در مقابل، نسبت جنسیتی معلمان زن در دوره ابتدایی با اضطراب اجتماعی، مشکلات نقش جنسیتی و راهبردهای تنظیم هیجان رابطه مستقیم معناداری نشان نداد و اثرهای غیرمستقیم آن از طریق مشکلات نقش جنسیتی و تنظیم هیجان نیز معنادار نبود. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد که اضطراب اجتماعی پسران نوجوان را نمی توان به یک عامل واحد نسبت داد و درک بهتر آن نیازمند توجه همزمان به عوامل خانوادگی و فرایندهای روان شناختی است. در نمونه مورد بررسی، مشارکت پدر با اضطراب اجتماعی رابطه مستقیم و منفی داشت و مشکلات نقش جنسیتی و راهبردهای بازارزیابی شناختی و سرکوبی هیجانی نیز در مسیر ارتباط آماری مشارکت پدر با اضطراب اجتماعی نقش میانجی نشان دادند. همچنین، رابطه مثبت مشکلات نقش جنسیتی و سرکوبی هیجانی با اضطراب اجتماعی و رابطه منفی بازارزیابی شناختی با اضطراب اجتماعی، اهمیت نوع تجربه و راهبرد مورد استفاده نوجوان در مواجهه با هیجان ها و انتظارات نقش جنسیتی را نشان می دهد. در مقابل، نسبت جنسیتی معلمان زن به عنوان شاخص مورد استفاده در این پژوهش، رابطه معناداری با متغیرهای مدل نشان نداد. با توجه به مقطعی بودن پژوهش، این یافته ها نباید به عنوان شواهد روابط علی قطعی تفسیر شوند. در مجموع، نتایج بر ضرورت توجه همزمان به کیفیت روابط پدر فرزند، مشکلات مرتبط با نقش جنسیتی و شیوه های مواجهه نوجوان با هیجان ها در بررسی و پیشگیری از اضطراب اجتماعی پسران نوجوان تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مشارکت پدر ، مشکلات نقش جنسیتی ، تنظیم هیجانی ، اضطراب اجتماعی