الگوی ساختاری قرآن کریم در تغییر «گفتمان جنسیت زده» به «گفتمان فراجنسیتی خدامحور»

هدف پژوهش حاضر کشف راهبردهای گفتمانی اصلاحی و ارائه الگوی ساختاری برای ایجاد تغییر در عرف جاهلیت به سمت عرف اسلامی بوده است. اینکه قرآن کریم، به عنوان برنامه هدایت بشر، چه راهبرد های گفتمانی را برای تغییر رویکرد جنسیتی جاهلیت پیشنهاد داده و اجرا کرده است. هدف، بیان مولفه های «گذار از گفتمان مردانه به گفتمان توحیدی» با نگاه کلان در کنار تاسیسی بودن زبان قرآن کریم و بیان فلسفه های دیگر گفتمان مردانه است. فرهنگ جنسیت زده عصر جاهلی تنها از طریق صدور چند فرمان اخلاقی و فقهی دچار تغییر نگردید و مورد پذیرش عمومی واقع نشد؛ بلکه قرآن کریم زمینه هایی را فراهم ساخت تا درونی سازی ارزش های الهی در برابر بنیان های جنسیتی، به شکل منضبط و کارآمد محقق شود و ملاک ارزش گذاری از برتری جنسیت به سمت تثبیت امر توحیدی هنجارسازی گردد. به این ترتیب، معیارهای ارزشی از مولفه های جنسیت زده به سمت معیارهای مبتنی بر تقوا در زندگی فردی و اجتماعی حرکت کرد. روش شناسی مطالعه حاضر توصیفی-تحلیلی با تمرکز بر آیات قرآن کریم و نیز تحلیل فرهنگی- اجتماعی نسبت به منابع مربوط به زنان در عصر نزول است. قرآن کریم راوی گزاره هایی است که به واسطه حضور پررنگ مردان در صحنه جامعه، دارای گفتمان مردانه است، اما در همین روایت ها، به گونه ای عمل می کند که از یک سو مخاطب مردانه نگر عصر نزول، از بیان روایات قرآنی، علاوه بر اینکه برداشت واقع گرایانه دارد، در عین حال، توانسته با ایجاد یک جریان خدامحوری، تغییر گفتمان را از جنسیت، به سمت مفاهیم متعالی سوق دهد. این حرکت نه مردسالارانه است و نه زن سالارانه، بلکه گفتمان انسان موحد است. این الگوی مفهومی شامل ۶ مولفه در «اجتماع سازی» و ۵ مولفه در «اجتماع پذیری» است که «گفتمان جاهلی مبتنی بر برتری جنسیتی» را به «گفتمان توحیدی فراجنسیتی» سوق می دهد.

کلیدواژه ها:

تربیت ، گفتمان قرآنی ، گفتمان توحیدی ، جاهلیت ، جنسیت ، گفتمان جنسیت زده ، گفتمان فراجنسیتی خدامحور