نظریه نوسازی در اندیشه اسلامی و احیای جمعی؛ مطالعه ای از منظر فلسفه دین و فقه

نظریه نوسازی در اسلام بر این اصل استوار است که دین باید در هر عصر پاسخ گوی مسائل فردی و اجتماعی باشد؛ امری که در پرتو چالش های کنونی جهان اسلام، ضرورتی انکار ناپذیر است. بااین حال، مطالعات موجود عمدتا با رویکرد تاریخی به جریان های «تجدید» پرداخته و کمتر به بازاندیشی جامع نسبت دین با عرصه های نوین زندگی توجه داشته اند. پرسش مهمی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، این است که نوسازی در اسلام بر چه مبانی عقلانی و معرفتی استوار است و چگونه می توان با تکیه بر مفهوم «احیا»، چارچوبی مشروع و مستمر برای نوسازی درونی سنت اسلامی ارائه داد؟ پژوهش حاضر، با رویکرد میان رشته ای در فلسفه دین و فقه اسلامی و تمرکز بر ضرورت، مشروعیت، امکان، قلمرو و صورت های نهادی نوسازی، می کوشد به این پرسش پاسخ دهد. روش تحقیق، نظری-تحلیلی با رویکرد مفهومی و داده های کتابخانه ای است که در آن، تحلیل اصطلاحات در کنار شواهد تاریخی و استدلال های فلسفی برای تبیین موضوع به کار می رود. هدف پژوهش، تبیین مبانی عقلانی-دینی نوسازی در اسلام و دفاع نظری از امکان و ضرورت آن با تاکید بر مفهوم «احیا» است. یافته ها نشان می دهد که «احیا» ضمن امکان عملی، مشروعیت عقلانی و دینی داشته و بدون تغییر در اصول، ناظر بر بازاندیشی فهم دینی در عرصه های فردی، اجتماعی و نهادی است. بر این اساس، رویکرد «احیای جمعی» به مثابه فرایندی مدنی، میان رشته ای و آزاداندیشانه، ظرفیت ایجاد الگویی پایدار برای نوسازی تمدن اسلامی را دارد و به عنوان جایگزینی کارآمد در باز سازی آن پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

نوسازی ، احیا ، تجدید ، فلسفه ، فقه