موانع ذهنی و عینی کارآفرینی در نسل زد ایران: تحلیل گفتمان فشارهای اقتصادی با استفاده از پردازش زبان طبیعی

نسل زد در ایران با مجموعه ای از موانع ذهنی و عینی در مسیر کارآفرینی مواجه است که شناخت نظام مند آن ها برای سیاست گذاری اشتغال و توسعه ی اکوسیستم کارآفرینی ضروری به نظر می رسد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی موانع ذهنی و عینی کارآفرینی در میان نسل زد ایران و شناسایی گفتمان های غالب پیرامون این موانع در بستر فشارهای اقتصادی مزمن انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی-کمی ترکیبی از نوع متوالی و در سه مرحله اجرا شد: در مرحله ی اول، ۴۵ مصاحبه ی نیمه ساختاریافته با کارآفرینان و فعالان اقتصادی نسل زد در چهار کلان شهر ایران انجام و با روش تحلیل مضمون براون و کلارک کدگذاری شد. در مرحله ی دوم، ۱۲۰۰ پست و نظر از شبکه های اجتماعی و پیام رسان های داخلی و نیز ۳۰ گزارش رسانه ای و سند بالادستی با تکنیک های پردازش زبان طبیعی شامل مدل سازی موضوعی LDA و تحلیل احساسات مبتنی بر مدل ParsBERT تحلیل گردید. در مرحله ی سوم، یافته های حاصل از دو مرحله ی پیشین در قالب تحلیل گفتمان انتقادی سه بعدی فرکلاف ترکیب و پنج گفتمان غالب استخراج شد. برای اعتبارسنجی یافته ها از روش مثلث سازی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که موانع کارآفرینی نسل زد در ایران در قالب پنج گفتمان قابل شناسایی است: گفتمان ناامیدی ساختاری با محوریت تورم مزمن، بی ثباتی اقتصادی و ضعف زیرساخت های دیجیتال؛ گفتمان شکاف نسلی در سیاست گذاری با تاکید بر ناسازگاری قوانین و نظام اداری با ویژگی های نسلی؛ گفتمان ترس از شکست به عنوان مهم ترین مانع روان شناختی؛ گفتمان محدودیت های فرهنگی و سیاسی که فرصت های کارآفرینی را به طور جدی محدود کرده است؛ و گفتمان تاب آوری دیجیتال که بر ظرفیت بالای این نسل در بهره گیری از فناوری های دیجیتال برای خلق فرصت های جدید تاکید دارد. تحلیل احساسات نشان داد که ۶۷٪ از متون مرتبط با شرایط اقتصادی دارای بار عاطفی منفی است و گفتمان های ناامیدی، چهار برابر قوی تر از گفتمان تاب آوری در متون نسل زد حضور دارند. همچنین تحلیل هم رخدادی واژگان نشان داد که گفتمان های «ناامیدی ساختاری» و «ترس از شکست» بیشترین هم بستگی را با یکدیگر دارند. این پژوهش برای نخستین بار با تلفیق نظام مند تحلیل گفتمان انتقادی و تکنیک های پردازش زبان طبیعی برای متون فارسی، به واکاوی عمیق موانع چندسطحی کارآفرینی نسل زد در بافت منحصربه فرد ایران پرداخته و الگوی سه بعدی از این موانع (ساختاری، نهادی و روان شناختی-فرهنگی) را ارائه می کند. بر اساس یافته ها، دلالت های سیاستی در چهار سطح شامل اصلاحات ساختاری (ایجاد صندوق ضمانت ریسک، توسعه ی زیرساخت های دیجیتال)، اصلاحات نهادی (بازنگری قوانین، کاهش بوروکراسی، تشکیل شوراهای مشورتی نسلی)، مداخلات فرهنگی-روان شناختی (طراحی برنامه های تاب آوری، بازتعریف فرهنگ شکست) و مداخلات گفتمانی (مقابله با گفتمان تقدیرگرایانه، تقویت روایت های موفقیت) ارائه شده است. نتایج نشان می دهد که توانمندسازی کارآفرینانه ی نسل زد در ایران نیازمند رویکردی جامع و هم زمان به موانع ساختاری، نهادی و روان شناختی است و در این میان، بهره گیری از ظرفیت بالای دیجیتال این نسل می تواند به عنوان راهبردی مکمل برای عبور از محدودیت های موجود عمل کند.

کلیدواژه ها:

موانع کارآفرینی ، نسل زد ، تحلیل گفتمان ، پردازش زبان طبیعی ، فشارهای اقتصادی ، کارآفرینی در ایران