بررسی نقش فناوری اطلاعات در کاهش هزینه های مبادله ای و ارتقای کارایی اقتصادی مطالعه ای موردی: بخش اقامت و پذیرایی در صنعت گردشگری ایران ،ترکیه،امارت و اسپانیا

صنعت گردشگری به عنوان یکی از پیشران های اصلی توسعه اقتصادی، همواره با چالش های ناشی از عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه های بالای مبادله روبرو بوده است. هدف این پژوهش، بررسی تاثیر فناوری اطلاعات بر کاهش هزینه های اطلاعاتی و بهبود کارایی اقتصادی در بخش اقامت و پذیرایی گردشگری ایران با رویکردی تطبیقی نسبت به کشورهای ترکیه، امارات و اسپانیا است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی و همبستگی است. داده های مورد استفاده از نوع ثانویه و اخذ شده از پایگاه های داده جهانی شامل گزارش های شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC)، سازمان جهانی گردشگری (UNWTO)، اتحادیه بین المللی مخابرات (ITU)، بانک جهانی و مجمع اقتصادی جهانی (WEF) طی بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ می باشد. واحد تحلیل در این پژوهش کشور-سال تعریف شده است. برای سنجش متغیر مستقل (بلوغ فناوری اطلاعات)، شاخص ترکیبی با استفاده از مولفه های سرعت اینترنت، سهم رزرو آنلاین، شاخص دولت الکترونیک، نرخ پذیرش فناوری در هتل ها و سهم اقتصاد دیجیتال ساخته شد. ابتدا هر مولفه با روش نرمال سازی مینیمم-ماکسم (Min-Max) استانداردسازی شده و سپس با میانگین گیری وزنی، شاخص ترکیبی محاسبه گردید. چارچوب تحلیلی اصلی پژوهش، مدل بهینه سازی زمان-اقتصاد (TEOM) است که فناوری اطلاعات را به عنوان متغیر مستقل، زمان تراکنش و هزینه اطلاعاتی را به عنوان متغیرهای میانجی و کارایی اقتصادی را به عنوان متغیر وابسته در نظر می گیرد. ماتریس های SWOT و PESTLE صرفا به عنوان ابزارهای مکمل برای تفسیر شرایط محیطی به کار گرفته شده اند. آزمون فرضیه ها از طریق ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی انجام شده است. یافته ها حاکی از آن است که فناوری اطلاعات از طریق شفاف سازی اطلاعات و کاهش هزینه های جستجو، با کاهش هزینه های مبادله همراه است. نتایج مقایسه کشورها نشان می دهد که ایران با وجود ظرفیت های بالا، به دلیل ضعف زیرساخت های دیجیتال (شاخص بلوغ فناوری ۰.۴۸)، فاصله معناداری با کشورهای توسعه یافته تر مانند اسپانیا (۰.۸۹) و امارات (۰.۸۳) دارد. تحلیل رگرسیون نشان داد که شاخص بلوغ فناوری اطلاعات به تنهایی قادر به تبیین ۷۲ درصد از تغییرات کارایی اقتصادی در صنعت اقامت و پذیرایی است. در نهایت، پیشنهادهایی نظیر سرمایه گذاری در زیرساخت های پهنای باند، توسعه پلتفرم های رزرو آنلاین بومی و تقویت دولت الکترونیک ارائه گردید.

کلیدواژه ها:

فناوری اطلاعات ، هزینه های مبادله ای ، کارایی اقتصادی ، گردشگری هوشمند ، مدل TEOM ، شاخص بلوغ دیجیتال