رابطه بین اعتیاد به شبکه های اجتماعی با طرحواره های ناسازگار اولیه با میانجی گری سبک های مقابله ای

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین اعتیاد به شبکه های اجتماعی و طرحواره های ناسازگار اولیه با میانجی گری سبک های مقابله ای انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی پیمایشی و از نوع مقطعی است. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان دختر مقطع متوسطه اول منطقه ۵ شهر تهران در سال ۱۴۰۳ بود که تعداد آنان ۲۰۰ نفر گزارش شد. بر اساس فرمول نمونه گیری برای جامعه محدود، حجم نمونه ۱۳۲ نفر تعیین گردید و نمونه ها به روش نمونه گیری غیرتصادفی در دسترس انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسش نامه طرحواره های ناسازگار اولیه یانگ، مقیاس استفاده مشکل ساز از شبکه های اجتماعی و پرسش نامه سبک های مقابله ای اندلر و پارکر استفاده شد. پایایی ابزارها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تایید شد و برای تحلیل داده ها از آمار توصیفی، آزمون نرمال بودن، ماتریس همبستگی، تحلیل مسیر و آزمون سوبل با کمک نرم افزارهای SPSS و AMOS استفاده گردید.یافته ها نشان داد بین طرحواره های ناسازگار اولیه و اعتیاد به شبکه های اجتماعی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. همچنین طرحواره های ناسازگار اولیه با سبک مقابله مسئله مدار رابطه منفی و با سبک های مقابله هیجان مدار و اجتنابی رابطه مثبت داشتند. نتایج تحلیل مسیر نشان داد طرحواره های ناسازگار اولیه هم به صورت مستقیم و هم به صورت غیرمستقیم از طریق سبک های مقابله ای بر اعتیاد به شبکه های اجتماعی اثرگذار هستند. سبک مقابله مسئله مدار اثر کاهنده بر اعتیاد به شبکه های اجتماعی داشت، در حالی که سبک های مقابله هیجان مدار و اجتنابی موجب افزایش گرایش به استفاده اعتیادگونه از شبکه های اجتماعی شدند. همچنین نتایج آزمون سوبل نشان داد نقش میانجی سبک های مقابله ای در رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه و اعتیاد به شبکه های اجتماعی معنادار است. بر اساس شاخص های برازش، مدل نهایی پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار بود.در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که اعتیاد به شبکه های اجتماعی صرفا یک رفتار وابسته به میزان استفاده از فضای مجازی نیست، بلکه با ساختارهای عمیق شناختی و شیوه های مقابله ای افراد در برابر فشارهای روانی ارتباط دارد. بنابراین، شناسایی و اصلاح طرحواره های ناسازگار اولیه، تقویت سبک مقابله مسئله مدار و کاهش سبک های مقابله هیجان مدار و اجتنابی می تواند در پیشگیری و کاهش اعتیاد به شبکه های اجتماعی، به ویژه در میان دانش آموزان، موثر باشد.

کلیدواژه ها:

اعتیاد به شبکه های اجتماعی ، طرحواره های ناسازگار اولیه ، سبک های مقابله ای ، سبک مقابله مسئله مدار ، سبک مقابله هیجان مدار ، سبک مقابله اجتنابی