طراحی الگوی خوانش تعاملی سازنده گرا برای تقویت خوانش و تحلیل متون ادبی فارسی در دوره دوم متوسطه

آموزش ادبیات فارسی در دوره دوم متوسطه، افزون بر انتقال دانش زبانی و بلاغی، باید به پرورش توانایی خوانش عمیق، درک زیبایی شناختی، تفسیر مستند و تفکر انتقادی بینجامد. با وجود این، رویکردهای سنتی و آزمون محور، تدریس ادبیات را به شرح واژگان، برشمردن صوری آرایه ها و بازتولید پاسخ های ازپیش تعیین شده فروکاسته اند؛ وضعیتی که انگیزه و مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند ساخت معنا را تضعیف می کند. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی «خوانش تعاملی سازنده گرا» برای ارتقای کیفیت فهم و تحلیل متون ادبی فارسی در دوره دوم متوسطه انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی با تکیه بر منابع اسنادی و کتابخانه ای است. مبانی نظری الگو با تلفیق سازنده گرایی شناختی و اجتماعی، نظریه پاسخ خواننده و رویکرد دیالوگی تدوین گردید. الگوی حاصل شامل چرخه ای شش مرحله ای است: ۱) زمینه سازی، فعال سازی طرح واره ها و افق گشایی، ۲) مواجهه اکتشافی و خوانش نشانه گذار، ۳) گفت وگوی تفسیری در گروه های کوچک، ۴) تحلیل ساختاری و نشانه شناختی، ۵) بازآفرینی خلاق و تولید معنا، و ۶) بازاندیشی و ارزشیابی تکوینی. در این الگو، نقش معلم از متکلم وحده به تسهیل گر و راهنما، و جایگاه دانش آموز از مخاطب منفعل به سازنده و تحلیل گر فعال معنا دگرگون می شود. انتظار می رود به کارگیری این الگو به تعمیق درک مطلب، تقویت مهارت استدلال متنی و پویایی کلاس های ادبیات فارسی کمک کند.

کلیدواژه ها:

خوانش تعاملی ، سازنده گرایی اجتماعی ، تحلیل متون ادبی ، ادبیات فارسی ، دوره دوم متوسطه.