بازسازی مبانی پرورش تفکر فلسفی کودکان بر پایه عقل، وحی و فطرت با نقد برنامه فلسفه برای کودکان لیپمن: ارائه الگوی مفهومی قرآنی

برنامه فلسفه برای کودکان متیو لیپمن، با وجود استقبال گسترده در محافل علمی و تربیتی جهان و نیز ایران، به دلیل اتکا بر مبانی انسان شناختی و معرفت شناختی سکولار و انسان محور، با چالش های بنیادینی در مواجهه با نظام های تربیتی مبتنی بر وحی و فطرت، از جمله نظام تربیت اسلامی، روبرو بوده است و این چالش ها، ضرورت بازسازی مبانی پرورش تفکر فلسفی کودکان بر پایه سه رکن اساسی عقل، وحی و فطرت را به عنوان یک پروژه علمی و نظری حیاتی، مطرح ساخته است. مقاله حاضر با هدف بازسازی مبانی پرورش تفکر فلسفی کودکان بر پایه عقل، وحی و فطرت و نقد برنامه فلسفه برای کودکان لیپمن، به ارائه الگوی مفهومی قرآنی پرداخته است و استدلال اصلی بر این نکته استوار است که قرآن کریم به عنوان کامل ترین منبع وحیانی، نه تنها از تفکر و تعقل به عنوان یک ارزش والا یاد کرده است، بلکه الگوها، روش ها و محتوای مشخصی را برای پرورش تفکر فلسفی در کودکان ارائه داده است که می تواند جایگزین مناسبی برای برنامه های وارداتی باشد. در این راستا، مقاله با بهره گیری از رویکرد تحلیلی‑انتقادی و مرور نظام مند ادبیات موجود، به واکاوی مبانی هستی شناختی، انسان شناختی، معرفت شناختی و ارزش شناختی برنامه لیپمن پرداخته و سپس با استناد به آیات قرآن و آموزه های اسلامی، به تبیین مبانی عقل، وحی و فطرت به عنوان ارکان اصلی پرورش تفکر فلسفی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که برنامه لیپمن با وجود وجوه اشتراک روشی با آموزه های قرآنی در زمینه پرورش تفکر انتقادی و خلاق، در سطوح بنیادین فلسفی با نظام تربیت اسلامی ناهمخوانی های جدی دارد و این ناهمخوانی ها، استفاده مستقیم و تصفیه نشده از این برنامه را در بستر فرهنگی و دینی ایران با چالش های جدی مواجه می سازد. در مقابل، الگوی قرآنی پرورش تفکر فلسفی با تکیه بر عقل به عنوان ابزار شناخت و هدایت، وحی به عنوان منبع وحیانی معرفت و فطرت به عنوان سرمایه الهی انسان، چارچوبی جامع و منسجم ارائه می دهد که می تواند ضمن بهره گیری از ظرفیت های مثبت روش های نوین آموزشی، با مبانی دینی و فرهنگی جامعه ایرانی هماهنگ باشد و به تربیت نسلی متفکر، مومن و مسئولیت پذیر کمک کند. در نهایت، مقاله بر این نکته تاکید می کند که بازسازی مبانی پرورش تفکر فلسفی کودکان بر پایه عقل، وحی و فطرت، نه یک پروژه صرفا نظری، بلکه یک ضرورت عملی برای تحول در نظام تعلیم و تربیت کشور است و تحقق این امر، مستلزم همکاری و هم افزایی پژوهشگران، برنامه ریزان درسی، مربیان و سیاست گذاران آموزشی است.

کلیدواژه ها:

پرورش تفکر فلسفی ، عقل ، وحی ، فطرت ، فلسفه برای کودکان ، الگوی قرآنی