بررسی انتقادی تقلیل گرایی زیست شناختی داوکینز در چارچوب نظریه اصالت ژن و مقایسه آن با انسان شناسی فلسفی ملاصدرا

نظریه اصالت ژن داوکینز تبیینی تکاملی از موجودات زنده ارائه می دهد که در آن ژن، نقشی تعیین کننده در شکل گیری رفتارها و ساختارهای زیستی دارد و انسان نیز در این چارچوب به منزله محصول فرایندهای ژنتیکی فهمیده می شود. این رویکرد با تاکید بر مکانیسم انتخاب طبیعی، به نوعی تقلیل گرایی می انجامد که عناصر ذهنی، ارادی و غایت مند را به سازوکارهای زیستی فرو می کاهد. در نقطه مقابل، ملاصدرا با تبیین نفس در پرتو اصالت وجود و حرکت جوهری، صورتی پویا و فرازیستی از حقیقت انسان عرضه می کند که در آن نفس واجد مراحل وجودی مستقل از بدن بوده و برخوردار از جهت گیری غایی است. این پژوهش با روش تحلیلی تطبیقی، ابتدا مبانی معرفتی و هستی شناختی دیدگاه داوکینز و ملاصدرا را بررسی می کند و سپس پیامدهای آنها را در سطح انسان شناسی مقایسه می نماید. نتایج نشان می دهد که مبانی صدرایی، به دلیل پذیرش مراتب وجودی و تفسیر غایت مند از نفس، توان تبیین جنبه های آگاهی، اختیار و کمال انسانی را دارد؛ اموری که در مدل ژنتیکی داوکینز یا نادیده گرفته می شوند یا به سطحی زیستی تقلیل می یابند. بدین ترتیب، چارچوب حکمت متعالیه ظرفیت بیشتری برای توضیح جامع هویت انسانی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

تقلیل گرایی زیست شناختی ، اصالت ژن ، ریچارد داوکینز ، نفس شناسی صدرایی ، حکمت متعالیه