تحلیل مناظره با آلات بزم در ساقی نامه فضولی بغدادی

محمدبن سلیمان متخلص به فضولی شاعر شیعه سده دهم هجری قمری است که اشعاری به زبان های ترکی آذربایجانی و فارسی و عربی سروده. وی معاصر شاه طهماسب صفوی و سلطان مراد، حاکم عثمانی بوده است. اهمیت اصلی فضولی را در عرصه ادبیات ترکی قلمداد کرده اند. ساقی نامه وی مشهور به ساقی نامه هفت جام دربردارنده ۳۲۰ بیت و مشتمل است بر یک مقدمه و هفت بخش که مناظره با سازهای نی، دف، عود، طنبور، قانون و در آخر خود مطرب را دربرمی گیرد. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای ساقی نامه را به لحاظ مذهبی، ادبی و هنری به ویژه بررسی اصطلاحات مرتبط با موسیقی بررسی می کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که موضع گیری مذهبی و اجتماعی نسبت به ساز و موسیقی در عصر صفوی چگونه در شخصیت بخشی به سازها در ساقی نامه فضولی بازتاب یافته است. بلاتکلیفی شاعر در بیان رویکردش به آلات موسیقی و نحوه تاثیر افکار مذهبی وی درباره موسیقی از نتایج تحلیل موضع کلی او در ساقی نامه است. شاعر پس از سیصد بیت در وصف مجلس عیش و عشرت و محفل بزم و طرب، و آن همه گفتارهای عارفانه با سازها که هریک آموزه ای از قبیل وارستگی و ازخودگذشتگی دارند، از حرمت آلات سخن می گوید.

کلیدواژه ها:

فضولی بغدادی ، ساقی نامه ، آلات موسیقی