بررسی اثر درآمد گردشگری بر شهر و مناطق حاشیه نشین با استفاده از رویکرد توزیع- رشد (مطالعه موردی: شهر مشهد)

رابطه گردشگری و فقر، همیشه مورد توجه محققان بوده­است. با این وجود، تحقیقاتی که چرایی و دلایل وجود فقرا در مناطق گردشگرپذیر را تبیین نمایند، اندک هستند؛ به­خصوص در ایران چنین تحقیقاتی بسیار نایاب به­نظر می­رسند. به­منظور تبیین این پدیده، در این بررسی تلاش­شد اثر توسعه گردشگری در شهر مشهد و مناطق پیرامونی آن مورد بحث قرارگیرد. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی بود و داده­های مورد نیاز از نمونه­ای به حجم ۶۰۰ خانوار از ساکنین مشهد و مناطق حاشیه­ای آن گردآوری­شد. ابزار مورد استفاده برای گردآوری داده­ها، پرسش­نامه محقق­ساخته بود. این پرسش­نامه، قبل از استفاده به­لحاظ روایی و پایایی مورد ارزیابی قرارگرفت. داده­های به­دست­آمده از این­طریق، با روش­های آماری مختلف و منحنی لورنز مورد تحلیل قرارگرفت. نتایج نشان­داد که به­طورکلی، مناطق گردشگرپذیری چون مشهد، میزان فقر مطلق بالاتری از میانگین ملی دارند. این درحالی­است که بروز فقر نسبی روند رو به کاهشی را طی نموده­است. این شرایط نشانگر آن است که در مطالعه اثرگردشگری بر فقر، دو شاخص رشد درآمد و توزیع آن تاثیرات کاملا متفاوتی بر فقرا دارند؛ از همین­رو، رشد بخش گردشگری، از استمرار فقر و بقای فقرا در چرخه فقر جلوگیری می­کند، اما آن­چه شاخص فقر را بهبود می­بخشد، توزیع دقیق و هدفمند درآمد حاصل از این بخش است؛ بنابراین، برای این که تاثیرات مثبت گردشگری افزایش پیدا نماید، ضرروی­است تا برنامه­ریزی­های این حوزه متناسب با شرایط محلی صورت­گیرد؛ چرا که با توزیع متناسب درآمدهای حاصل از گردشگری، نه­تنها شرایط فقرا بهبود پیدا می­کند، بلکه تاثیرات مثبت گردشگری افزایش­یافته و پیامدهای منفی آن به­شکل قابل­ملاحظه­ای کاهش ­می­یابد.

کلیدواژه ها:

توزیع-رشد ، حاشیه نشینی ، فقر ، گردشگری ، مشهد