تحلیل فضایی منظر کالبدی سکونتگاه های روستایی؛ بازتابی از گسست هویت در کاربری اراضی (مورد مطالعه: استان تهران)

تحلیل فضایی ساختار بصری مناظر روستایی، نقش مهمی در درک تغییرات کاربری اراضی و تاثیر آن بر هویت روستاها دارد. پژوهش حاضر، با استفاده از داده­های موجود در طرح­های هادی (دردسترس)، روش های آمار فضایی (خودهمبستگی فضایی، تحلیل لکه­های داغ و نزدیک­ترین فاصله همسایگی) و ابزار «ArcGIS Pro ۲.۵»، به بررسی توزیع و تحول مناظر روستایی استان تهران از لحاظ ساختار بصری پرداخته­است. یافته ها نشان می دهد که مناظر فرهنگی (مسکونی، تجاری، صنعتی) عمدتا در محورهای غرب و جنوب­شرق استان متمرکز شده اند؛ درحالی که مناظر طبیعی (کشاورزی، دامداری، باغات) در محورهای شرق و جنوب ­شرق غالب هستند. این الگوی نامتوازن منجر به تغییرات اساسی در هویت، اقتصاد و نقش روستاها شده و وابستگی آن ها را به مراکز شهری افزایش داده است. مقایسه نتایج این پژوهش با مطالعات جهانی نشان می دهد که گسترش شهرنشینی، توسعه صنعتی و مهاجرت معکوس، از مهم ترین عوامل دگرگونی مناظر روستایی هستند. علاوه­بر­این، کاهش فضاهای سبز و باغات، کمبود سیاست های حفاظتی موثر را نمایان می سازد. بر­این­اساس، پیشنهاد می شود که سیاست گذاری های توسعه روستایی برپایه حفظ تعادل فضایی، جلوگیری از تغییرات نامتوازن و ارتقای پایداری فضایی تدوین­شود. نتایج این پژوهش می تواند به درک بهتر فرآیندهای دگرگونی مناظر روستایی کمک کرده و مبنایی برای مدیریت بهینه این مناطق فراهم ­آورد.

کلیدواژه ها:

تحلیل فضایی ، ساختار بصری ، منظر کالبدی ، کاربری اراضی ، هویت فضایی