آینده پژوهی نقش آفرینی موقعیت ژئوپلیتیک ایران در تعاملات اقتصاد منطقه ای و جهانی

ایران، به واسطه موقعیت ژئوپلیتیک منحصربه فرد خود در قلب اوراسیا، شاهراه های انرژی و مسیرهای ترانزیتی جهانی، ظرفیت قابل توجهی برای ایفای نقش فعال در تعاملات اقتصادی منطقه ای و جهانی دارد. بااین حال، تحقق این ظرفیت ها با موانعی همچون: تحریم های بین المللی، ضعف زیرساخت های ترانزیتی، تنش های ژئوپلیتیکی و رقابت کریدورهای رقیب مواجه است. پژوهش حاضر با رویکرد آینده پژوهی و به کارگیری روش ترکیبی (کمی-کیفی) انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، پرسش نامه و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان گردآوری و با استفاده از تکنیک «MICMAC» و نرم افزار «Scenario Wizard»  تحلیل­گردید. نتایج نشان­داد از میان ۲۵ متغیر شناسایی شده، ۸ متغیر کلیدی در آینده نقش آفرینی ایران اثرگذارترند که مهم ترین آن ها شامل: روابط با قدرت های جهانی، اعتمادسازی منطقه ای، سطح توسعه صنعتی، زیرساخت های ترانزیتی، روندهای فناورانه و جذب سرمایه گذاری خارجی است. بر این اساس، ۳ سناریوی قوی برای آینده ایران ترسیم­شد: دو سناریوی مطلوب که بر فرصت هایی چون: توسعه صنعتی، مشارکت منطقه ای و تنوع بخشی به صادرات تاکید دارند و یک سناریوی بحرانی که چالش هایی نظیر: انزوای سیاسی، وابستگی به نفت و فرار سرمایه را بازتاب می دهد. تحلیل نهایی بیانگر آن است که حرکت به سمت سناریوهای مطلوب مستلزم تنش زدایی پایدار در سیاست خارجی، سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت ها، دیپلماسی اقتصادی فعال و اصلاح سیاست های اقتصادی داخلی است. یافته های این پژوهش می تواند مبنای سیاست گذاری واقع بینانه برای بهره گیری از فرصت ها و کاهش چالش ها در مسیر آینده نقش آفرینی ژئوپلیتیک ایران قرارگیرد.

کلیدواژه ها:

موقعیت ژئوپلیتیک ، ژئواکونومیک ، آینده پژوهی ، اقتصاد منطقه ای ، کشور ایران