تحلیلی انتقادی بر گفتمان تقنینی مالیات سبز در ایران با محوریت الزامات کنوانسیون آرهوس(از تقنین پراکنده تا تنظیم گری مشارکتی)

در جوامع معاصر، حکمرانی محیط زیست از الگوهای سنتی فاصله گرفته و به ابزارهای نوین تنظیم گری، از جمله مالیات سبز، متکی شده است. مالیات سبز به عنوان مالیات پیگویی (Pigouvian)، با هدف درونی سازی هزینه های جانبی منفی، صرفا ابزار تامین درآمد نیست، بلکه سازوکاری برای اصلاح رفتارهای آلاینده و تحقق عدالت زیست محیطی است. بااین حال، اجرای آن بدون شفافیت، مشارکت عمومی و دسترسی موثر به عدالت، می تواند مشروعیت و کارآمدی سیاست زیست محیطی را تضعیف کند. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی، ساختار گفتمانی و تنظیمی مالیات سبز در ایران را با شاخص های بنیادین کنوانسیون آرهوس بررسی و گذار از الگوی «تقنین پراکنده و اجرای اداری» به «تنظیم گری مشارکتی» را پیشنهاد می کند. یافته ها نشان می دهد که فقدان تعریف حقوقی منسجم از مالیات سبز و پراکندگی آن میان عوارض، جرایم و سایر ابزارهای مالی، موجب ابهام در ماهیت و کارکرد محیط زیستی آن شده است. همچنین، ضعف انتشار نظام مند اطلاعات محیط زیستی، فقدان سازوکار رسمی مشارکت شهروندان و NGOها در فرایند تقنین و تصمیم گیری، و محدودیت دسترسی موثر به دادرسی و اقدامات فوری، شکافی اساسی با الگوی آرهوس ایجاد کرده است. بر این اساس، اصلاح چارچوب تقنینی، نهادینه سازی شفافیت و مشارکت عمومی، و تقویت تضمین های قضایی می تواند مالیات سبز را به ابزاری مشروع و پاسخ گو تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

مالیات سبز ، تنظیم گری ، کنوانسیون آرهوس ، گفتمان تقنینی ، تنظیم گری مشارکتی