حقوق مشتریان بانکی درعصر سامانه های خودکار و هوش مصنوعی کنش گر: چالش های مسئولیت حقوقی و الزامات تنظیم گری

گسترش سامانه های خودکار و ظهور نسل جدیدی از هوش مصنوعی موسوم به هوش مصنوعی کنش گر، الگوهای سنتی تصمیم گیری و تعامل میان بانک ها و مشتریان را به طور بنیادین دگرگون کرده است. این سامانه ها با برخورداری از قابلیت کنش گری مستقل، تصمیم گیری هدف محور و یادگیری مستمر، نقش فزاینده ای در فرآیندهایی نظیر اعتبارسنجی، تشخیص تقلب، مدیریت ریسک و ارائه خدمات مالی دیجیتال ایفا می کنند. با این حال، واگذاری تصمیمات حساس و اثرگذار بر حقوق مشتریان به سامانه های کنش گر، چالش های حقوقی نوینی را در حوزه مسئولیت حقوقی، انتساب تصمیم، شفافیت فرآیندی و پاسخگویی نهادی ایجاد کرده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی و حقوقی-تنظیم گرانه، به بررسی پیامدهای به کارگیری سامانه های خودکار و هوش مصنوعی کنش گر بر حقوق مشتریان بانکی می پردازد. در این راستا، ابتدا ویژگی های متمایز هوش مصنوعی کنش گر و تاثیر آن بر ساختار تصمیم گیری بانکی تبیین می شود. سپس، چالش های اصلی مسئولیت حقوقی ناشی از تصمیمات خودکار از جمله ابهام در انتساب مسئولیت، تضعیف مفهوم تقصیر، کاهش شفافیت تصمیمات و محدودیت حق اعتراض موثر مورد تحلیل قرار می گیرد. مقاله با اتکا به یک چارچوب تحلیلی چهارلایه ای و بررسی تحولات مقرراتی و اسناد سیاستی بین المللی، الزامات تنظیم گری لازم برای صیانت از حقوق مشتریان بانکی را استخراج می کند. یافته ها نشان می دهد که بدون تمرکز بر مسئولیت نهادی بانک، تنظیم گری مبتنی بر ریسک، شفافیت فرآیندی و نظارت انسانی معنادار، چارچوب های حقوقی موجود توان پاسخ گویی موثر به چالش های ناشی از هوش مصنوعی کنش گر را ندارند. در پایان، مسیرهایی برای توسعه تنظیم گری تطبیقی و مسئولانه در بانکداری دیجیتال پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

حقوق مشتریان بانکی ، سامانه های خودکار ، هوش مصنوعی کنش گر ، مسئولیت حقوقی ، تنظیم گری هوش مصنوعی ، بانکداری دیجیتال