تحلیل تطبیقی رمان های «ساعه بغداد» و «آن زن مرا صدا کرد» با تاکید بر نظریه استوارت هال

جنگ تحمیلی (۱۳۵۹–۱۳۶۷) تاثیرات عمیقی بر تجربه های زیسته زنان ایران و عراق گذاشت و بازنمایی هویت زنانه را در ادبیات جنگ این دو کشور شکل داد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تطبیقی، بازنمایی هویت زنانه را در دو رمان «ساعه بغداد» اثر شهد الراوی و «آن زن مرا صدا کرد» اثر معصومه انصاریان بررسی می کند. با استناد به نظریه استوارت هال درباره هویت به عنوان سازه ای سیال، چندلایه و وابسته به روابط قدرت، فرهنگ و تاریخ، مطالعه نشان می دهد که زنان در این آثار نه صرفا قربانیان منفعل، بلکه کنشگرانی مقاوم و بازساز هویت های پویا در حوزه های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هستند. هرچند هر دو رمان بر ویرانی، آوارگی و رنج تاکید دارند، اما در بافت های فرهنگی-تاریخی متفاوت، روایت های متمایزی از هویت زنانه خلق کرده اند. در رمان انصاریان، هویت زنانه در چارچوب مذهبی-ملی ایران بازتعریف شده و زنان از فضای خصوصی به نقش های عمومی امدادی و مادری (غیربیولوژیکی) می روند. در مقابل، «ساعه بغداد» با تاکید بر چندفرهنگی بودن عراق و تجربه مهاجرت، هویت زنانه را از طریق حافظه فرهنگی و با سبک روان گرا بازسازی می کند. رئالیسم جادویی در اثر الراوی و واقع گرایی عاطفی در اثر انصاریان، بازنمایی ها را غنی کرده و ارزش هایی چون تاب آوری، همبستگی و امید را تقویت می نماید. این پژوهش با طرح زدن کلیشه های جنسیتی، ادبیات را به عنوان ابزاری برای روایت تاریخ جنگ از دیدگاه زنانه تثبیت کرده و چارچوبی روشمند برای مطالعات تطبیقی ادبیات جنگ ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

ادبیات جنگ ، زنان ، هویت فرهنگی ، استوارت هال ، ساعه بغداد ، آن زن مرا صدا کرد