<span lang="FA">پیشینه اندیشه های صوفیانه در آذربایجان تا ظهور خاقانی

پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی-تحلیلی به بررسی سیر تطور تصوف در آذربایجان از سده های نخستین اسلامی تا پایان قرن ششم هجری می پردازد تا زمینه های عینی شکل گیری اندیشه های صوفیانه را در شعر خاقانی شروانی بازنماید. یافته های تحقیق نشان می دهد که موقعیت ویژه جغرافیایی آذربایجان به عنوان سرزمینی مرزی، بستری مناسب برای تلاقی سنت های معنوی پیشااسلامی، رهبانیت مسیحی و آموزه های اسلامی فراهم آورد. این تعامل، تصوف منطقه را به جریانی اصیل و متمایز از الگوهای غالب بغداد و خراسان تبدیل کرد. تصوف آذربایجان با ویژگی هایی چون پیوند نزدیک با فتوت و اصناف، تاکید بر تجربه شخصی و حضور فعال در جامعه، هویتی منحصربه فرد یافت. بررسی تذکره ها و منابع تاریخی نشان می دهد این جریان از طریق تشکیل خانقاه ها و حلقه های مشایخ، ساختاری پایدار یافت و در قرن ششم به اوج بلوغ فکری و اجتماعی رسید. مقاله نتیجه می گیرد که خاقانی نه به عنوان شاعری منفرد، بلکه به عنوان یکی از برجسته ترین نمایندگان این سنت غنی و چندلایه منطقه ای پدید آمد و تصوف او ریشه در زیست جهان معنوی و اجتماعی آذربایجان دارد.

کلیدواژه ها:

تصوف ، آذربایجان ، فتوت ، خاقانی شروانی ، خانقاه