فروبستگی افق فهم: تحلیلی هرمنوتیکی از روایت ابلیس در مرصادالعباد براساس نظریه گادامر

روایت ابلیس در متون عرفانی-اسلامی، از جمله مرصاد العباد اثر نجم الدین رازی، صرفا بازگویی یک واقعه کلامی یا اخلاقی نیست، بلکه دارای لایه های چندسطحی معناست که امکان خوانش های تفسیری نوین را فراهم می آورد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تفسیری و مبتنی بر هرمنوتیک فلسفی هانس-گئورگ گادامر، روایت ابلیس در مرصاد العباد را با تمرکز بر مفاهیمی چون «افق فهم»، «پیش داوری»، «تاریخمندی فهم» و «امتزاج افق ها» بازخوانی می کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه ابلیس، به عنوان سوژه تفسیری، در افق فهمی تثبیت شده گرفتار می شود و این امر به فروبستگی فهم و در نهایت سقوط معنایی او می انجامد. یافته های پژوهش نشان می دهد که ابلیس، به عنوان عاملی متکی بر پیش داوری های تثبیت شده، از گشودگی نسبت به افق متعالی امر الهی و ورود به فرایند گفت وگوی تفسیری بازمی ماند؛ وضعیتی که به انسداد افق فهم و امتناع از تحقق امتزاج افق ها منجر می شود و در نتیجه، امکان دستیابی به حقیقت در معنای گادامری آن را مسدود می کند. بر این اساس، روایت ابلیس در مرصاد العباد نه فقط بازنمایی شر اخلاقی یا اسطوره ای، بلکه نمونه ای از استکبار هرمنوتیکی و فروبستگی افق فهم است. نوآوری پژوهش در انتقال کانون تحلیل از داوری های کلامی به سازوکارهای شکل گیری، تثبیت و انسداد فهم و نیز ارائه خوانشی هرمنوتیکی از روایت های عرفانی کلاسیک است.

کلیدواژه ها:

هرمنوتیک فلسفی ، هانس-گئورگ گادامر ، فروبستگی افق فهم ، روایت ابلیس ، مرصادالعباد