ارزیابی عملکرد، اجزای عملکرد، ویژگی های کیفی و میزان نور دریافتی گیاه دارویی بابونه آلمانی در کشت تلفیقی با درختان صنوبر

سابقه و هدف: بسیاری از گیاهان دارویی در زیر تاج پوشش درختان جنگلی رشد می کنند و در برابر سایه مقاوم هستند، بنابراین می توان با استفاده از روش جنگل زراعی، یک راهبرد مناسب و کاربردی را برای ترویج کشت و حفاظت از آنها ارائه داد. نظام جنگل زراعی یکی از نظام های کاربری زمین است که بر ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و پویایی خاک تاثیر می گذارد و پایداری کشاورزی را نیز حفظ می کند. تحقیقات کمی در مورد بهره وری نظام های جنگل زراعی، به ویژه با گیاهان دارویی و معطر به عنوان محصولات زیرکشت درختان صنوبر انجام شده است. بر این اساس در پژوهش حاضر، مقایسه میزان رشد، عملکرد و اجزای عملکرد بابونه در کشت خالص و تلفیقی با صنوبر در شرایط کرج مورد بررسی قرار گرفت.مواد و روش ها: این مطالعه به مدت پنج سال متوالی از سال های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ با هدف ارزیابی عملکرد و اسانس گیاه دارویی بابونه آلمانی (Matricaria recutita L.) در کشت تلفیقی با درختان صنوبر انجام شد. گیاه دارویی بابونه در اواخر پاییز ۱۳۹۶ در مزرعه ایستگاه تحقیقاتی البرز، بین ردیف های نهال های یکنواخت صنوبر اورامریکن کلن ۹۲/۴۰ (Populus euramericana) مورد کاشت قرار گرفت. نهال های صنوبر در اسفند ماه ۱۳۹۵ به فاصله ۴×۳ متر، کاشته شده بودند. طرح آماری این تحقیق تی تست جفت شده با ۲ تیمار شامل (بابونه با صنوبر و تک کشتی بابونه) در سه قطعه آزمایشی و ۶ تکرار در هر قطعه بود. بذرهای بابونه در پنج ردیف به طول ۲۱ متر و با فواصل ۵۰ سانتی متر بین ردیف و با فاصله ۱۰ سانتی متر روی ردیف در عمق ۲ سانتی متری خاک کشت شدند و بلافاصله آبیاری مزرعه انجام گرفت. در طی هر فصل رویش، نهال های صنوبر هر هفته یکبار تا اواخر آبان ماه و گیاه بابونه تا اوایل شهریور (قبل از بذردهی) آبیاری شدند. سپس متغیرهای عملکرد و اجزای عملکرد بابونه، غلظت کلروفیل و کاروتنوئید، بازده و عملکرد اسانس، درصد تراکم سایه اندازی درختان هر ساله و محتوای کربن خاک در دو عمق مختلف با اندازه گیری درصد کربن آلی و وزن مخصوص ظاهری خاک در سال پایانی محاسبه شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که متغیرهای ارتفاع گیاه، تعداد گل در بوته، قطر گل، عملکرد بذر و تعداد ساقه اصلی اختلاف معنی دار آماری را در همه سال های مورد مطالعه نشان دادند و در سال های اول و دوم، بیشترین مقدار این متغیرها در کشت تلفیقی نسبت به کشت خالص وجود داشت. مقادیر کلروفیل a، کلروفیل b و کلروفیل کل برگ در سال های دوم و سوم برداشت در کشت خالص بیشتر از کشت تلفیقی بود. مقایسه میانگین ها نشان داد که کشت تلفیقی در سال اول با ۷۸/۰ درصد بالاترین مقدار اسانس و در سال سوم با ۴۱/۰ درصد کمترین میزان تولید اسانس را به دلیل کاهش میزان نور دریافتی داشته است. کشت تلفیقی در سال اول با ۰۲/۴۵۱ کیلوگرم در هکتار بالاترین عملکرد اسانس و در سال سوم با ۰۳/۱۱۶ کیلوگرم در هکتار کمترین میزان عملکرد اسانس را داشته است. در سال سوم برداشت، میزان نور دریافتی در ماه های رویش در کشت تلفیقی بسیار کاهش یافت به طوری که تراکم سایه اندازی درختان صنوبر روی محصول زیرکشت بابونه به میزان ۵/۶۴ درصد محاسبه شد. اثر اصلی نوع کشت و عمق خاک و اثر متقابل این دو عامل بر میزان محتوای کربن آلی خاک معنی دار شده است و بیشترین مقدار آن در کشت تلفیقی در عمق ۶۰-۳۰ سانتی متری به دست آمده است.نتیجه گیری: بر اساس نتایج تحقیق حاضر تا دو سال امکان کشت بابونه در زیر تاج درختان صنوبر اورامریکن وجود دارد و در سال سوم به شدت کاهش نور روی عملکرد محصول تاثیر منفی گذاشته است و اگر شرایط آزمایش مانند شرایط محیطی، نوع گونه صنوبر و تراکم تاج پوشش تغییر نماید مدت زمان کاشت گونه بابونه در نظام جنگل زراعی نیز تغییر می کند.

کلیدواژه ها:

تراکم تاج پوشش ، عملکرد گل ، کاروتنوئید ، کلروفیل ، نور دریافتی