نظیره گویی ادبیات تاثیر: متون منظوم فارسی و تحلیلی بر مبانی بینامتنیت

پدیده ی منسجم ادبیات، بی شک متشکل از اجزائی است که هرکدام از این اجزا، با درونی شدگی نقش خود در روابطی متقابل با یکدیگر، یاریگر وقوع سامانه یافتگی این گستره شده اند. آن چه امروزه در زیرشاخه های نقد معاصر، به موضوع این روابط و تاثیرها می پردازد، گرایشی منتقدانه با مفهوم «نقد نفوذ» یا «ادبیات تاثیر» است که تحت مقوله های «نقد تکوینی» و «بینامتنیت»، به بررسی تاثیر و چگونگی تکوین یک اثر ادبی پرداخته است. این نحله ها با بررسی تطبیقی متون «پسامتنی» و آبشخور آن ها تحت عنوان «پیش متن»، در سایه سار عوامل دخیل در روابط بینامتنی چون «بیش متن»، «پیرامتن»، «فرامتن»، «سرمتن» و ... سعی بر آن داشته اند که میزان، نوع و کیفیت این تاثیر را تعریف و تفسیر کنند. از آن جا که نظیره های فارسی بر مدار روابط متاثرانه ی میان متنی شکل گرفته و حیاتی ادبی یافته اند، شاخصه های بینامتنی این نحله ها را می توان در میان آن ها جستجو کرد. این مقاله با بررسی و تحلیل عناصر میان-متنی نقد تکوینی و ادبیات بینامتنی در نظیره ها، با تقابل متن های الگو، نشان داده است که نظیره ها با وام گیری مصالح زبانی، محتوایی و ادبی از اثر مادر، در گستره و مرز تراگونگی، بینامتنیت و تاثیرات صریح و غیرصریح، نمونه ای آشکار از تعامل و بازآفرینی متن مادر ارائه می کنند. یافته های کلیدی این پژوهش همچنین نشان دادند که نظیره ها ضمن حفظ پیوند با متن مادر، امکان نوآوری و خلق هویت مستقل ادبی را دارند و روابط بینامتنی آن ها شامل انواع صریح، غیرصریح، ضمنی و تراگونگی است.

کلیدواژه ها:

نقد نفوذ ، ادبیات تاثیر ، نقد تکوینی ، نظیره­های فارسی ، متون نظم