پیران توران و گودرز ایران؛ مقایسه ی دو نماد خرد شاهنامه فردوسی بر مبنای کهن­ الگوی پیر خردمند یونگ

شخصیت های گودرز گشوادگان و پیران ویسه در شاهنامه ی فردوسی، دو چهره ی برجسته از دو جبهه ی متقابل ایران و توران اند که با وجود تفاوت در سرنوشت، از نظر جایگاه سیاسی، ویژگی های شخصیتی، خردمندی، تدبیر و نقش آفرینی اجتماعی، شباهت های چشمگیری دارند. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی این دو شخصیت در چارچوب نظریه ی روان شناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ، به بررسی بازتاب کهن الگوی «پیر خردمند» در ساختار روایی شاهنامه می پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که فردوسی چگونه دو شخصیت مورد نظر را در دو سویه ی خیر و شر بازنمایی می کند و این تقابل، کدام دلالت های روان شناختی و اخلاقی را در ساختار روایی شاهنامه به همراه دارد. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل متنی ادبی و منابع روان شناسی تحلیلی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که گودرز و پیران، هر دو تجلی هایی از کهن الگوی پیر خردمند هستند؛ گودرز در جبهه ی نور و راستی، و پیران در جبهه ی تاریکی و تردید. این دوگانگی، بازتابی از ساختار روان انسان و تقابل میان وجدان و سایه در ناخودآگاه جمعی است. این تقابل افزون بر تقویت بعد حماسی شاهنامه، بستری فراهم می آورد تا مفاهیم ژرف روان شناختی در چارچوبی اسطوره ای و روایی، به گونه ای نظام مند قابل تحلیل باشند.

کلیدواژه ها:

پیران ویسه ، پیر خردمند ، شاهنامه ، کهن الگو ، گودرز ، یونگ