امکان سنجی نسبت غارنشینان افلاطون با انسان توده ای در اندیشه یاسپرس

تمثیل غار افلاطون را می توان فراتر از یک استعاره صرفا معرفت شناختی فهم کرد و آن را تحلیلی از وضعیت وجودی انسان دانست. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی این امکان است که آیا تمثیل غار، در افق اندیشه یاسپرس، قابل بازخوانی به منزله تصویری از اسارت وجودی انسان توده ای در جهان مدرن است یا خیر. پرسش محوری این است که آیا میان غارنشین افلاطونی و انسانی که یاسپرس او را در سطح دازاین و در دل سلطه ساختارهای غیرشخصی توصیف می کند، هم ساختی معناداری وجود دارد؟ یاسپرس با اشاره به مفهوم انسان توده ای و نقش آپاراتوس بر آن است که بحران انسان مدرن نه فقدان دانش، بلکه انسداد امکان خودآگاهی وجودی و گریز از مسئولیت اگزیستانسیل است. در تمثیل غار نیز با تمرکز بر تربیت فلسفی (پایدیا)، چرخش نفس و صعود دیالکتیکی، مراتب شناخت در عین حال مراتب متفاوتی از شیوه های بودن انسانی معرفی می شوند. درواقع، غارنشین افلاطونی و انسان توده ای یاسپرس هر دو در وضعیتی از نااصالتی، عادت زدگی و زیست در افق بداهت های ناآزموده به سر می برند و اسارت آن ها ماهیتی وجودشناسانه دارد، نه صرفا معرفتی. رهایی و نهایتا آزادی در هر دو دستگاه فکری، مستلزم دگرگونی بنیادین شیوه بودن انسان است: نزد افلاطون از طریق تربیت فلسفی و روی آوردن به مثال خیر، و نزد یاسپرس از راه مواجهه با موقعیت های مرزی، جهش وجودی و ارتباط اگزیستانسیل. از این منظر، می توان انسان توده ای یاسپرس را صورت مدرن و تاریخی غارنشین افلاطونی دانست.

کلیدواژه ها:

تمثیل غار ، انسان توده ای ، پایدیا ، وجود اصیل ، یاسپرس