استحاله آیکونوگرافیک پیام آور قدسی مراسم قربانی در نسخه های مصور رامایانا در مکتب گورکانی (مطالعه موردی نسخه مجموعه فرییر)

ترجمه و تصویرگری آثار حماسی هندو، از جمله رامایانا، به دستور اکبرشاه گورکانی، در چارچوب سیاست رواداری فرهنگی این پادشاه و با هدف معرفی و انتقال میراث فرهنگی و دینی هند به جامعه مسلمانان انجام گرفت. در این میان، رامایانانگاری فارسی به عنوان نمونه ای منحصربه فرد از نگارگری هندو-ایرانی، زمینه ی بروز تعامل میان هنرمندان دو فرهنگ را فراهم ساخت. نگاره ی «پیام آور قدسی مراسم قربانی» در نسخه ی فرییر، نمونه ای شاخص برای بررسی آیکونوگرافیک این تعاملات فرهنگی است. در این میان، رامایانانگاری فارسی به عنوان نمونه ای منحصربه فرد از نگارگری هندو-ایرانی، زمینه ی بروز تعامل میان هنرمندان دو فرهنگ را فراهم ساخت. نگاره ی «پیام آور قدسی مراسم قربانی» در نسخه ی فرییر، نمونه ای شاخص برای بررسی آیکونوگرافیک این تعاملات فرهنگی است. این پژوهش با هدف تحلیل ویژگی های بصری و فرمی «پیام آور قدسی مراسم قربانی» (از جمله رنگ پوست، زیورآلات و پوشش) در نگاره فرییر و تبیین معانی نمادین آن در بستر تعامل میان سنت های هنری هندویی و ایرانی–اسلامی انجام شده است. پژوهش با رویکردی کیفی و به روش توصیفی–تحلیلی، مبتنی بر منابع اسنادی و با بهره گیری از الگوی آیکونوگرافی پانوفسکی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که بازنمایی «پیام آور قدسی مراسم قربانی» در نگاره نسخه فرییر دستخوش استحاله های فرمی، محتوایی و رنگی شده است. نگارگر مسلمان در این نسخه با رویکردی تلفیقی و تفسیرگرانه، مفاهیم اسطوره ای هندو را بازآفرینی کرده و از رهگذر این استحاله آیکونوگرافیک، خوانشی تازه از این شخصیت قدسی ارائه داده است. در این نسخه انتخاب رنگ زعفرانی در ترسیم پیام آور قدسی مراسم قربانی، به دلیل ناآشنایی هنرمند مسلمان با اسطوره های هندی نبوده، بلکه حاصل تفسیر او از مفاهیم قدسی و تجلی استحاله ی آیکونوگرافیک در بستر چندفرهنگی گورکانی است؛ پدیده ای که به شکل گیری زبان بصری مشترک میان دو سنت هنری هندو و ایرانی-اسلامی در مکتب گورکانی انجامید.

کلیدواژه ها:

آیکونوگرافی پانوفسکی ، تعاملات بینافرهنگی ، رامایانانگاری فارسی ، رامایانای فرییر (نسخه خطی مکتب گورکانی) ، نگارگری گورکانی