مطالعه جان پناه های کاشی بناهای دوره تیموری و ترکمانان استان یزد بر اساس طرح و نقش هندسی

استان یزد در دوران تیموری و ترکمانان، شاهد نمونه های منحصربه فردی از تزئینات کاشی کاری در بخش جان پناه ابنیه تاریخی بوده است. این قطعات معماری که به وفور در بناهای استان یزد یافت می شوند، می توانند بازتاب دهنده یک سبک محلی/ منطقه ای باشند. پژوهش حاضر با هدف معرفی و طبقه بندی تزئینات کاشی کاری جان پناه ها در ابنیه دوران مذکور در استان یزد بر اساس طرح و نقش هندسی انجام شده است تا از این طریق، ویژگی های سبک منطقه ای کاشی کاری در یزد را تبیین نماید. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی انجام شده و گردآوری داده ها بر پایه مطالعات میدانی و استناد به منابع مکتوب استوار است. یافته ها حاکی از آن است که جان پناه های کاشی عصر تیموری و ترکمانان در استان یزد، از لحاظ نقوش هندسی مرکز/ زمینه، به دو گروه عمده «شش ضلعی منتظم» و «شش و شمسه ترنج دار» قابل طبقه بندی هستند. حاشیه ها نیز با طرح هایی نظیر «ساده و بدون نقش»، «چهارلنگه و بیضی» و «شش و تکه» اجرا شده اند. نتایج نشان می دهد که گره «شش ضلعی منتظم» رایج ترین نقش در مرکز/زمینه و گره «شش و تکه» پرکاربردترین نقش در حاشیه های اطراف است. شباهت های ساختاری و تکرار هوشمندانه این الگوهای هندسی در ابنیه یزد، متمایز از الگوهای رایج در سایر مراکز هم زمان است؛ امری که اصالت و تشخص یک «سبک محلی/ منطقه ای» را در مکتب معماری و کاشی کاری یزد عصر تیموری و ترکمانان اثبات می کند.

کلیدواژه ها:

استان یزد ، جان پناه کاشی ، دوره تیموری و ترکمانان ، سبک محلی ، طرح و نقش هندسی