سیاست بازنمایی در پوسترهای جنگ ایران، عراق و افغانستان: مطالعه ای تطبیقی با رویکرد نشانه شناسی اجتماعی

در دهه های پایانی قرن بیستم، خاورمیانه شاهد درگیری های نظامی گسترده ای بود که هم جغرافیای سیاسی منطقه را دگرگون ساخت و هم بر تولیدات فرهنگی و رسانه ای اثر گذاشت. پوسترهای تبلیغاتی جنگ به عنوان ابزار ارتباط بصری و در بسترهای فرهنگی مختلف در شکل دهی به تجربه ی جمعی جنگ نقش داشتند. این پژوهش با هدف فهم چگونگی بازنمایی دشمن و خود در پوسترهای جنگی ایران، افغانستان و عراق، به تحلیل این تصاویر از منظر نشانه شناسی اجتماعی می پردازد. پرسش اصلی آن است که سیاست بازنمایی چگونه در تصاویر متعلق به سه زمینه ی فرهنگی متمایز، اما در بازه ی زمانی مشترک (دهه ۱۹۸۰م.)، سامان می گیرد؟ برای پاسخ، چارچوب تئو ون لیوون و گونتر کرس در نشانه شناسی اجتماعی تصویر به کار گرفته شده و سه پوستر با زمینه های فرهنگی متفاوت، در فرایندی کیفی، تحلیل و مقایسه شدند. نتایج نشان می دهد که هر سه پوستر، با وجود انتقال ایدئولوژی ملی، از راهبردهای بازنمایی متفاوتی بهره می گیرند. پوستر ایرانی با تاکید بر مشارکت جمعی و تلفیق هویت دینی–مردمی، پوستر افغانستانی با برجسته سازی قهرمان گرایی فردی و هویت اسلامی–ملی و پوستر عراقی با نمایش اقتدار قومی و حذف تصویر دشمن، هر یک منطق بازنمایی متمایزی را شکل می دهند. این تفاوت ها نشان می دهد که سیاست های بازنمایی بصری، متناسب با زمینه های فرهنگی و ایدئولوژیک هر جامعه سازمان می یابند.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، پوستر جنگ ، خاورمیانه ، گفتمان ملی گرایانه نشانه شناسی اجتماعی ، هویت جمعی