پهنه بندی خطر سیلاب با استفاده از رویکرد تلفیقی GIS-AHPدر حوضه آبریز شهر بردسکن، استان خراسان رضوی، ایران

سیلاب یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی در مناطق خشک و نیمه خشک است که به ویژه در پی بارش های رگباری و تمرکز سریع رواناب، خسارات چشمگیری به سکونتگاه ها و زیرساخت ها وارد می کند. به همین دلیل شناسایی و پهنه بندی مناطق مستعد سیلاب نقش کلیدی در مدیریت خطر و برنامه ریزی فضایی دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی و پهنه بندی خطر سیلاب در حوضه آبریز بردسکن، از رویکرد ترکیبی سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) بهره گرفته است. در این مطالعه مجموعه ای از معیارهای هیدرولوژیکی، ژئومورفولوژیکی و محیطی شامل شیب، فاصله از آبراهه ها، تراکم زهکشی، کاربری اراضی، نفوذپذیری خاک و ویژگی های بارشی تحلیل شد و وزن هر معیار با روش AHP تعیین گردید. سپس با تلفیق لایه ها در محیط GIS، نقشه پهنه بندی خطر در پنج طبقه بسیار کم تا بسیار زیاد تهیه شد.نتایج نشان می دهد که عوامل مرتبط با شبکه زهکشی و شرایط بارشی، به ویژه فاصله از آبراهه ها و بارش های کوتاه مدت، بیشترین تاثیر را در شکل دهی الگوی خطر سیلاب دارند. همچنین بخش های پایین دست و نواحی نزدیک آبراهه های اصلی، بالاترین پتانسیل وقوع سیلاب را نشان می دهند. ارزیابی مدل با استفاده از منحنی ROC و شاخص AUC برابر با ۷۸۲/۰، گویای عملکرد قابل قبول مدل در شناسایی مناطق سیلاب خیز است.به طور کلی این پژوهش بیانگر آن است که ترکیب GIS و AHP حتی با وجود محدودیت داده های هیدرومتری، می تواند چارچوبی موثر برای تحلیل فضایی خطر سیلاب ارائه دهد و نقشه تولیدشده می تواند به عنوان مبنایی علمی برای مدیریت رواناب، برنامه ریزی کاربری اراضی و کاهش خسارات سیلاب در منطقه بردسکن مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پهنه بندی ، خطر سیلاب ، تحلیل سلسله مراتبی ، سامانه اطلاعات جغرافیایی ، حوضه آبریز شهر بردسکن ، استان خراسان رضوی ، ایران