بررسی تطبیقی شاخصه های اجتماعی جامعه مطلوب از منظر قرآن کریم و صحیفه سجادیه

تبیین الگوی زیست اجتماعی مومنانه و سازوکار تحقق حیات جمعی بر بنیاد آموزه های وحیانی مربوط می شود. با وجود طرح گسترده مولفه های جامعه آرمانی در قرآن کریم و صحیفه سجادیه، نسبت این دو منبع در تبیین شاخصه های اجتماعی جامعه مطلوب، همچنان نیازمند تحلیلی روشمند و تطبیقی است؛ ازاین رو، پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که شاخصه های اجتماعی جامعه مطلوب از منظر قرآن کریم و صحیفه سجادیه چیست؟ و صحیفه سجادیه چگونه مفاهیم اجتماعی قرآن را از سطح هنجارهای کلان به ساحت تربیت اخلاقی و کنش اجتماعی منتقل می کند؟ داده های پژوهش از آیات قرآن کریم و فرازهای اجتماعی صحیفه سجادیه، به روش توصیفی- تحلیلی بررسی شد؛ سپس واحدهای معنایی مرتبط با مسئله پژوهش استخراج شد و در فرایند دسته بندی مفهومی، سازمان یافت. در مرحله نهایی، برای تبیین نسبت میان دو متن، مقوله های حاصل با بهره گیری از شیوه مقایسه تطبیقی، در دو سطح مفهومی و کارکردی، مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد که قرآن کریم، چارچوب کلان جامعه مطلوب را بر پایه توحید، عدالت، کرامت انسانی، مسئولیت پذیری، همبستگی اجتماعی و تعهد متقابل بنیان می نهد و صحیفه سجادیه این اصول را در قالب زبانی تربیتی و دعایی، به سازوکاری برای درونی سازی و بازتولید اخلاق اجتماعی تبدیل می کند. بر این اساس، مولفه هایی چون تعاون اجتماعی، مشورت، امربه معروف و نهی از منکر، اهتمام به رفع نیاز دیگران، وفای به عهد و حفظ وحدت اجتماعی، نه تنها شاخصه های جامعه مطلوب، بلکه عناصر یک الگوی تربیتی برای تحقق جامعه اسلامی به شمار می آیند. نتیجه آن که نسبت قرآن و صحیفه در حوزه جامعه سازی، نسبت «تاسیس هنجار» و «تربیت برای تحقق هنجار» است

کلیدواژه ها:

جامعه مطلوب ، قرآن کریم ، صحیفه سجادیه ، امام سجاد (ع) ، شاخصه های اجتماعی ، جامعه سازی اسلامی