کاربست نظریه تحلیل نمایشی گافمن در بازنمایی شخصیت اجتماعی کافران در قرآن کریم

قرآن کریم در بازنمایی گروه های اجتماعی، تنها به توصیف عقاید و کنش های آنان بسنده نمی کند، بلکه از طریق راهبردهای زبانی و روایی، هویت اجتماعی آنان را نیز صورت بندی می کند. یکی از گروه های برجسته در این زمینه، کافران اند که در آیات گوناگون با ویژگی هایی چون انکار حق، مجادله، استهزا، خودبرتربینی و تاثیرگذاری بر دیگران بازنمایی شده اند. پژوهش حاضر می کوشد با تکیه بر نظریه «تحلیل نمایشی» گافمن، چگونگی بازنمایی هویت اجتماعی کافران در قرآن کریم را تحلیل کند. در این چارچوب، مفاهیمی چون اجرای نقش، مدیریت تاثر، خودنمایی، صحنه اجتماعی و فاصله میان ظاهر و باطن، مبنای تحلیل قرارگرفته اند. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و داده ها از میان آیاتی انتخاب شده اند که در آن ها کافران در موقعیت های گفت وگویی، کنشی و تقابلی با پیامبران، مومنان یا دیگر مخاطبان ظاهر می شوند. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن، کافران را صرفا به عنوان منکران حقیقت بازنمایی نمی کند، بلکه آنان را در قالب کنشگرانی اجتماعی تصویر می کند که می کوشند از طریق اجرای نقش های خاص، مدیریت برداشت مخاطبان، پنهان سازی حقیقت و نمایش قدرت و برتری، موقعیت خود را در صحنه اجتماعی حفظ کنند. این بازنمایی، افزون بر تبیین رفتار کافران، کارکردی هنجارساز نیز دارد و مرز میان هویت ایمانی و هویت کفرآلود را برجسته می سازد. بر این اساس، نظریه نمایشی گافمن می تواند چارچوبی کارآمد برای فهم لایه های اجتماعی و ارتباطی بازنمایی کافران در قرآن کریم فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، کافران ، هویت اجتماعی ، نظریه تحلیل نمایشی ، گافمن ، بازنمایی ، کنش متقابل