واو اضافه (طرح یک گمانه درباره بعضی از ساخت های اضافی شاهنامه و متن های کهن فارسی)

ساخت اضافه در زبان فارسی با کسره نشان داده می شود. بااین حال، در بعضی از گویش های ایرانی، در این ساخت به جای کسره، «و» به کار می رود. این ویژگی، ظاهرا متاثر از گویش کاتبان، به بعضی از دستنویس های شاهنامه نیز راه یافته و، با درآمیختگی ساخت های عطفی و اضافی، مصححان این متن را در تشخیص نویسش اصیل با دشواری روبه رو کرده است. در این پژوهش، با رویکرد زبان شناسی پیکره ای، شمار زیادی از این گونه ساخت ها از شاهنامه استخراج و با بررسی آن ها کوشیده شده است، چهار نویسش «پارسی و دری»، «بام و سرای»، «زبان و گمان» و «پیلان و کوس» به بحث نهاده شود. دو نویسش نخست در متن های دیگر نیز به کار رفته و نویسش های سوم و چهارم فقط در شاهنامه بررسی شد. علاوه بر طرح پیشنهادهایی برای تصحیح و گزارش نویسش های موردنظر، در این مقاله درباره ماهیت دستوری این گونه از ساخت های اضافی نیز سخن رفته است. نتایج نشان می دهد که جایگزینی «و» به جای کسره که ما آن را «واو اضافه» می نامیم، در ساخت های اضافی ای امکان پذیر است که عمدتا دو سوی آن ها اسم و از نوع تعلقی باشند. در ساخت هایی غیر از «اسم و اسم» نیز اضافه های توضیحی می توانند واو اضافه بگیرند.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، ساخت اضافه ، تصحیح ، دستور زبان ، زبان شناسی پیکره ای