نوآوری های عین القضات همدانی در وضع اصطلاحات عرفانی

ظهور عرفان و تصوف اسلامی در سده­های نخست هجری با شکل گیری مجموعه ای از اصطلاحات عرفانی همراه بود که صوفیان و عارفان برای بیان آموزه های خاص خود آنها را به کار می بردند. این اصطلاحات به مرور زمان تدوین شدند و صوفیان و  عارفان، بسیاری از آنها را شرح دادند. عین القضات همدانی (ف: ۵۲۵ ق.) از جمله اندیشمندان و عارفان برجسته ای است که افزون بر بهره گیری از اصطلاحات عرفانی رایج، به نوآوری و ابتکار در این حوزه پرداخته است. بررسی دقیق آثار وی نشان می دهد که او برای تبیین اندیشه های عرفانی ژرف و تازه خویش، اصطلاحاتی نو و جدید همچون «پیرپرستی»، «عادت پرستی» (ذیل آن «حجاب عادت» و «شریعت عادت»)، «حلولی معنوی» و «حلولی مجازی»، «صاد»، «کیمیاگری» و «شریعت عشق» را وضع و ابداع کرده است. این مقاله به شناسایی، بررسی و شرح مهم­ترین اصطلاحات عرفانی ابتکاری عین القضات همدانی پرداخته و جایگاه آن ها را در منظومه فکری وی تبیین کرده است. نتایج پژوهش نشان دهنده آن است که اصطلاحات نوآورانه عین­القضات همدانی، برخاسته از کوشش او برای ارائه مفاهیم عرفانی صوفیه در قالب اصطلاحی نو یا بیان مطالبی فراتر از چهارچوب اصطلاحات رایج زمانه بوده و نقش ارزنده و مهمی در تبیین مفاهیم عرفانی ویژه او ایفا کرده است.

کلیدواژه ها:

عین القضات همدانی ، اصطلاحات عرفانی ، پیرپرستی ، حلولی معنوی و مجازی ، کیمیاگری