تحلیل فرایند نشانه شناختی تکوین معرفت در آیات ۷۴-۱۰۴ سوره انعام بر اساس نظریه چارلز سندرس پیرس

این پژوهش با هدف تحلیل فرایند تکوین معرفت در سوره انعام (آیات ۷۴–۱۰۴) بر اساس نظام سه گانه نشانه شناسی چارلز سندرس پیرس انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق تبیین این پرسش است که چگونه قرآن از طریق شبکه ای از نشانه ها، انسان را از ادراک نادرست و نظام دلالتی شرک به سوی شناخت توحیدی هدایت می کند. در این چارچوب، آیات مورد نظر به عنوان یک نظام معنایی پویا بررسی شده اند که در آن عناصر طبیعی، رویدادهای کیهانی و تجربه های معرفتی حضرت ابراهیم(ع) نقش نشانه هایی را ایفا می کنند که به مدلول نهایی یعنی حقیقت توحید ارجاع می دهند. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و داده ها با تکیه بر الگوی سه گانه پیرس شامل بازنمون، موضوع و تفسیرگر تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که آیات مورد بررسی فرایندی تدریجی از شکل گیری معرفت را ترسیم می کنند. در مرحله نخست، نشانه های انحرافی مانند بت ها یا ترس های القایی، به عنوان بازنمون هایی فاقد پیوند واقعی با موضوع معرفی می شوند و به «اختلال در نظام دلالت» می انجامند. در مرحله دوم، تجربه کیهانی ابراهیم(ع) در مواجهه با ستاره، ماه و خورشید نشان می دهد که پدیده های طبیعی هرچند می توانند نشانه باشند، اما به دلیل زوال پذیری نمی توانند مدلول نهایی تلقی شوند؛ از این رو، این تجربه ها به اصلاح تفسیرگر و عبور از دال های ناپایدار منجر می گردد. در مرحله سوم، قرآن با ارجاع به نشانه های طبیعت، نظم کیهانی و فرایندهای زیستی، نظامی از نشانه های معتبر را عرضه می کند که انسان را به درک تدریجی از خالق رهنمون می سازد. در نهایت، مفهوم «بصیرت» به عنوان توانایی نهایی انسان برای تفسیر صحیح نشانه ها و رسیدن به یقین معرفی می شود. نتیجه پژوهش نشان می دهد که سوره انعام ساختاری نشانه شناختی برای هدایت معرفتی ارائه می دهد که در آن حرکت از خطای ادراکی به یقین توحیدی از طریق فرایند تفسیر نشانه ها شکل می گیرد. بدین ترتیب، قرآن با سامان دهی شبکه ای از نشانه های طبیعی، کیهانی و تاریخی، دستگاهی معرفت شناختی ایجاد می کند که در آن انسان با اصلاح تفسیر خود از جهان، به شناخت توحیدی دست می یابد.

کلیدواژه ها:

Semiotics ، Charles Sanders Peirce ، Epistemic Formation ، Surah Al-An’am ، System of Signification ، نشانه شناسی ، چارلز سندرس پیرس ، تکوین معرفت ، سوره انعام ، نظام دلالت