بازنمایی زبانی کهن الگوی ایکاروس در شعر جبرا ابراهیم جبرا: خوانشی بر پایه نظریه یونگ

اسطوره در شعر معاصر عربی تنها یک ارجاع روایی یا بینامتنی نیست، بلکه از طریق سازمان زبانی متن به سازوکاری برای بازنمایی تجربه های فردی و جمعی تبدیل می شود. با وجود پژوهش های متعدد درباره کارکرد نمادین و اسطوره ای در شعر معاصر عربی و نیز خوانش های یونگی از شخصیت های اسطوره ای، چگونگی تکوین شخصیت ایکاروس در سطح سازوکارهای زبانی شعر جبرا ابراهیم جبرا کمتر به طور مستقل بررسی شده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که جبرا چگونه با بهره گیری از شبکه های واژگانی، تقابل های معنایی، ساختارهای نحوی و الگوهای تکرار، ایکاروس را از نوجوانی خطاکار در روایت کلاسیک به سوژه ای خودآگاه، معترض و مسئول در شعر مدرن تبدیل می کند. نوآوری پژوهش در پیوند دادن خوانش کهن الگویی یونگ با تحلیل ساختاری معنایی زبان شعر و بررسی هم زمان فرایند فردیت یابی ایکاروس در پنج محور کنشی، مکانی، جسمانی، وجودی و اجتماعی است. پژوهش به روش کیفی و توصیفی تحلیلی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد تکرار عبارت «از سرداب ها بالا آمدی» و برجستگی افعال حرکتی، صعود را کنشی ارادی و آغاز «فراخوان به سفر» صورت بندی می کند. هم نشینی واژگان «جهش» و «شورشیانه» نیز حرکت جسمانی را به کنشی اعتراضی ارتقا می دهد. تقابل «متاهه/دریا»، همراه با نفی زنجیر، تفنگ، زندان و دار، گذار از انسداد و سرکوب به گشودگی نسبی را در سطح میدان های واژگانی بازنمایی می کند. همچنین، تصویر «اندام های نرم» و «زخم ها» کهن الگوی زخم قهرمان را عینیت می بخشد و گزاره های نفی کننده جاودانگی، مرگ را از شکست فیزیکی به «مرگ نمادین» و مرحله ای از آگاهی در فرایند فردیت یابی تبدیل می سازد. دستاورد پژوهش آن است که مرگ ایکاروس در شعر جبرا پایان سفر قهرمان نیست، بلکه با گذار از ضمیر فردی به ضمیر جمع و گسترش میدان آوایی «فریاد»، به بازگشت نمادین او در قالب آگاهی و صدایی جمعی می انجامد. بدین سان، زبان شعر جبرا اسطوره ایکاروس را از روایتی ثابت به الگویی پویا برای بازنمایی انسان معاصر تبدیل می کند.

کلیدواژه ها:

Icarus Archetype ، Jabra Ibrahim Jabra ، Jungian Theory ، Linguistic Analysis ، کهن الگوی ایکاروس ، جبرا ابراهیم جبرا ، نظریه یونگ ، تحلیل زبانی